Тоҷикӣ | Русский | English  

Тоҷикистон ва Созмони Милали Муттаҳид

Cозмони Милали Муттаҳид – созмони бонуфузи байналмилалӣ мебошад, ки ба мақсади таҳкими сулҳу субот дар ҷаҳон ва рушди ҳамкорӣ миёни давлатҳо соли 1945 таъсис ёфтааст. Асосҳои фаъолият ва сохтори СММ дар солҳои Ҷанги дуюми Ҷаҳон аз тарафи гурӯҳи давлатҳои зиддигитлерӣ таҳия шудааст.  Номи “Милали Муттаҳид” бори аввал дар Эъломияи Милали Муттаҳид, ки 1-уми январи соли 1942 ба тасвиб расидааст, истифода шудааст.

Лозим ба ёдоварист, ки ҳамасола, рӯзи 2-юми март ҳамчун рӯзи узвияти СММ-ро касб намудани Ҷумҳурии Тоҷикистон таҷлил карда мешавад.

29 январи 1992 дар ҷаласаи Шӯрои Амнияти Созмони Милали Муттаҳид (СММ) қатънома оид ба тавсияи дохил шудани Ҷумҳурии Тоҷикистон ба СММ ба сифати узви комилҳуқуқ қабул шуд. Ниҳоят, 2 марти соли 1992 Ҷумҳурии Тоҷикистон узви СММ гардид ва барои рушди ҳамкорӣ бо ташкилотҳо, муассисаҳо ва наҳодҳои тахассусии он заминаи устуворро фароҳам овард. Имрӯзҳо Ҷумҳурии Тоҷикистон бо СММ дар самту соҳаҳои мухталиф, аз қабили таъмини сулҳу суботи ҷаҳонӣ, мубориза бо таҳдиду чолишҳои муосири амниятӣ, ҳифзи муҳити зист, таъмини рушди устувори ҷомеа, ҳифзу мудирияти захираҳои об ҳамкории густурдаро ба роҳ мондааст.

Давраи аввали ҳамкории кишвар бо СММ

Дар тӯли давраи таърихан начандон дарозмуддати узвият дар СММ Ҷумҳурии Тоҷикистон марҳалаҳои муайяни ҳамкориро бо Созмони Милали Муттаҳид паси сар кард. Тавре ки маълум аст, дар оғоз дар натиҷаи вазъияти дохилӣ дар Тоҷикистон ҳамкорӣ баҳри сулҳ ва субот дар кишвар афзалиятнок буд. Намояндагии аввали СММ – Дафтари нозирони СММ дар Тоҷикистон (ДНСММТ) - 1 феврали 1993 дар Душанбе ба фаъолият шурӯъ намуд. Фаъолияти ДНСММТ пешравии раванди сулҳ дар Тоҷикистон, мусоидат ба амалиётҳои сулҳпарвар ва кӯмаки фаврии башардӯстонаро таъмин намуд. Бинобар иҷрои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон моҳи майи соли 2000 дар асоси ДНСММТ бо ташаббуси Дабири кулли ҳамонвақтаи СММ ҷаноби Кофи Аннан Дафтари СММ оид ба мусоидат ба сулҳпарварӣ дар Тоҷикистон (ДСММСТ) таъсис дода шуд. Вазифаи асосии Дафтар мусоидат ба густариш ва таҳкими асосҳои сиёсӣ, афзорҳои дохилии сулҳпарварӣ, қобилияти давлату ҷамъият дар пешгириву ҳалли низоъҳоро дар бар мегирифт.

Моҳи августи соли 2007 Дафтар оид ба мусоидат ба сулҳпарварӣ дар Тоҷикистон фаъолияти худро бомуваффақият ба анҷом расонид. Даҳҳо кормандони ин дафтар бо мукофотҳои олии Ҷумҳурии Тоҷикистон сарфароз шуданд. Ба даст овардани оштии миллӣ дар Тоҷикистон бо мусоидати СММ ва кишварҳои кафил ҳамчун намунаи дипломатияи боздоранда барои кишварҳое, ки низоъҳои дохилӣ доранд, шуда метавонад. Илова бар он, соли аз 2008 то ин инҷониб ба қатори қувваҳои байналмилалии сулҳпарвари СММ шаҳрвандони Тоҷикистон дохил шуданд, ки саҳми худро дар ҳалли масъалаҳои сулҳ дар минтақаи даргири Дарфур (Судон) мегузоранд. Айни ҳол гуфтушуниди ҷониби мо бо Раёсати амалиётҳои сулҳофарии СММ (DPKO) ҷиҳати сафарбар намудани афсарони мақомоти ҳифзи ҳуқуқи кишвар ба Дарфури Судон идома дорад.

Ҳамкорӣ дар соҳаи мубориза бар зидди савдои ғайриқонунии яроқи сабуки оташфишон Тоҷикистон нақши пешбари СММ-ро дар мубориза алайҳи савдои ғайриқонунии яроқи сабуки оташфишон (ЯСО) дастгирӣ менамояд ва ба татбиқи Барномаи амал оид ба пешгирӣ ва қатъ кардани савдои ғайриқонунии ЯСО дар ҳамаи ҷанбаҳояш, таҳкими ҳамкории байналмилалӣ дар қатъ кардани фаъолияти ғайриқонунии тиҷоратӣ ва истеҳсоли ғайриқонунии ЯСО, ҳамчунин дар таъмини мудирияти муассири захираҳо таваҷҷӯҳи зиёд зоҳир мекунад. Тоҷикистон ҳаматарафа кӯшишҳои ҷомеаи байналмилалиро дар таъмини манъи қатъии минаҳои зиддипиёдагард дастгирӣ намуда, муқаррароти умумии Конвенсия оид ба манъи истифода, захира, истеҳсол ва интиқоли минаҳои зиддипиёдагард ва нобудсозии онҳо (Конвенсияи Оттава)-ро риоя мекунад. Ҳар сол ба Дабири кулли СММ маълумотро оид ба вазъи хатари минаҳо пешниҳод менамояд. Нобудсозии тамоми захираҳои минаҳои зиддипиёдагард дар қаламрави Ҷумҳурии Тоҷикистон таъмин карда шудааст.

Ҳамкорӣ дар риштаи мубориза бо терроризму ифротгароӣ

Ҷумҳурии Тоҷикистон бо дарки хатари терроризми байналмилалӣ, тундгароӣ ва ифротгароӣ ба ҷомеа қатъиян зидди ин падидаҳои номатлуб дар ҳама шаклҳояш баромад намуда, муттаҳидсозии талошҳои ҷомеаи байналмилалиро дар сатҳи ҷаҳонӣ, минтақавӣ ва миллӣ ҷонибдорӣ менамояд. Мубориза бо таҳдиду чолишҳои муосир ва ҷиноятҳои фаромиллӣ аз омилҳои муттаҳидкунандаи кишварҳо боқӣ хоҳад монд. Дар ин раванд Созмони Милали Муттаҳид, бешубҳа, бояд нақши марказӣ ва муассирро бозад. Бидуни шак, Стратегияи ҷаҳонии СММ оид ба мубориза бо терроризм, қатъномаҳои Шӯрои амнияти СММ, инчунин конвенсияҳои зиддитеррористии СММ асоси муборизаи муштаракро бо терроризму ифротгароӣ ташкил медиҳанд.

Ҷумҳурии Тоҷикистон дар роҳи муқовимат бо хатару таҳдидҳои амниятӣ бо андешидани чораҳои дахлдор дар сатҳҳои милливу минтақавӣ пайваста кӯшиш ба харҷ медиҳад. Тоҷикистон қатъномаҳои Шӯрои Амнияти СММ (1267, 1373, 1540, 1566, 1617 ва ғайра), Стратегияи ҷаҳонии зиддитеррористии СММ-ро дастгирӣ намуда, ҳамкориро бо ниҳодҳои тахассусии СММ, аз ҷумла Кумитаи зиддитеррористии СММ (CTED) ва Маркази байналмилалии СММ оид ба мубориза бо терроризм (CTITF) ба таври густурда ба роҳ мондааст.

Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳоди Дабири кулли СММ-ро оид ба таъсиси Дафтари нав дар ин созмон – Раёсати зиддитеррористии СММ, ки аз 15-уми июни соли 2017 пас аз қабули қатъномаи дахлдори Маҷмаи Умумии СММ ба кори худ шурӯъ кард, пурра ҷонибдорӣ намуда, омодаи тақвияти минбаъдаи ҳамкорӣ дар ин самт мебошад.

Лозим ба ёдоварист, ки бо назардошти муқовимат бо таҳдиди рӯзафзуни терроризму ифротгароӣ дар кишвар ва бо мақсади татбиқи Нақшаи амали муштараки Стратегияи ҷаҳонии зиддитеррористии СММ, соли 2016 Стратегияи миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба муқовимат бо терроризму ифротгароӣ барои солҳои 2016-2020 қабул гардид, ки ҳадафи асосии он аз пиёда намудани маҷмӯи чорабиниҳои ба пешгирӣ ва ошкор намудани ҷиноятҳои марбут ба терроризму ифротгароӣ равонашуда иборат мебошад.

Дар доираи татбиқи Стратегияи мазкур моҳи феврали соли 2017 ба Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳайати Кумитаи зиддитеррористии Шӯрои амнияти СММ, ки ба он намояндагони созмонҳои байналмилаливу минтақавии гуногун, аз қабили Созмони Аҳдномаи Амнияти Дастаҷамъӣ, Созмони Ҳамкории Шанхай, Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил, Созмони Амният ва Ҳамкорӣ дар Аврупо, Созмони байналмилалии авиатсияи гражданӣ, Созмони байналмилалии пулиси ҷиноӣ (ИНТЕРПОЛ) ва Гурӯҳи авруосиёӣ шомил буданд, сафар намуданд.

Мақсади сафари ҳайати мазкур аз баргузории вохӯриву мулоқотҳо бо намояндагони вазорату идораҳои кишвар ба мақсади муҳокимаи масъалаҳои раванди татбиқи қатъномаҳои 1373(2001), 1624(2005), 1963(2010) ва 2178(2014)-и Шӯрои амнияти СММ, муайян кардани эҳтиёҷоти кишвар ба кӯмаки техникӣ ҷиҳати татбиқи қатъномаҳои зикршуда ва таҳияи тавсияву пешниҳодот ба ҷониби Тоҷикистон барои роҳандозии самараноки онҳо иборат буд.

Боиси зикри хос аст, ки бо назардошти аҳамияти мубориза терроризму ифротгароӣ, тундгароӣ ва ҷиноятҳои дигари ба ин падидаҳо алоқаманд дар асоси дастуру ҳидоятҳои Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ҳамкорӣ бо СММ, Иттиҳоди Аврупо ва Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо рӯзҳои 3-4 майи соли 2018 бо иштироки доираи васеи ширкаткунандагон аз кишварҳои мухталифи олам Конфронси байналмилалии сатҳи баландро зери унвони “Муқовимат бо терроризм, тундгароӣ ва ифротгароӣ” баргузор намуд.

Ширкаткунандагони Конфронси амниятии Душанбе самтҳои афзалиятноки мушорикатро дар соҳаи амнияти байналмилаливу минтақавӣ матраҳ намуда, масъалаҳои марбут ба вазъ ва дурнамои ҳамкорӣ миёни кишварҳо ва созмонҳои байналмилалиро мавриди муҳоқима қарор дода, аҳамияти баҳамоӣ ва густариши талошҳоро дар самти мубориза бо таҳдидҳои амниятӣ, аз ҷумла терроризм, ифротгароӣ ва тундгароӣ таъкид намуданд.

Ҷумҳурии Тоҷикистон итиминон дорад, ки Конфронси Душанбе барои мушорикат ва муколамаи босамар ҳамчун платформаи созанда ва муҳим, инчунин маркази ҷалби таваҷҷуҳи ҳама ҷонибҳои манфиатдор, ки аҳамияти таҳкими абзорҳои ҳамкории бисёрҷонибаро дастгирӣ менамоянд, хидмат намуд.

Ҳамкорӣ дар риштаи мубориза алайҳи гардиши ғайриқонунии маводи мухаддир

Мубориза бо муомилоти ғайриқонунии маводи мухаддир яке аз самтҳои муҳими ҳамкории Тоҷикистон бо Созмони Милали Муттаҳид ба ҳисоб меравад. Аз соли 1993 бо оғози фаъолияти Намояндагии минтақавии Раёсати СММ оид ба маводи мухаддир ва ҷинояткорӣ (UNODC) бо қароргоҳ дар шаҳри Тошканди Ҷумҳурии Ӯзбекистон сар карда, ҳамкории Тоҷикистон бо СММ дар соҳаи мубориза бо гардиши ғайриқонунии маводи мухаддир ва ҷинояткорӣ шурӯъ шуд.

Созмони мазкур дар масъалаи мубориза бо гардиши ғайриқонунии маводи мухаддир ва ҷинояткории байналмилалӣ дар ҷаҳон пешсаф буда, дар тамоми манотиқи олам тавассути шабакаҳои васеи дафтарҳои саҳроӣ фаъолиятро ба роҳ мондааст. Ҳадафи асосии UNODC дар Осиёи Марказӣ таҳкими зарфияти кормандони зиддимухаддиротии мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ҷиҳати мубориза бар зидди гардиши ғайриқонунии маводи мухаддир ва ҷинояткорӣ, расонидани кӯмаки техникӣ, татбиқ ва маблағгузории барномаҳои миллӣ дар ин самт, инчунин таҳлили амалиётҳои муштараки кишварҳои Осиёи Марказӣ ва таҳкиму ҳифзи сарҳадот ба мақсади пешгирии қочоқи маводи нашъаовар ва моддаҳои психоактивии нав мебошад. UNODC дар ҳамкорӣ бо шарикони рушд ва дигар созмонҳои минтақавию байналмилалӣ дар ҳама кишварҳои Осиёи Марказӣ, аз ҷумла дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барномаву тарҳҳои худро роҳандозӣ менамояд, ки ҳамаи онҳо ба пешгирӣ ва мубориза алайҳи гардиши ғайриқонунии маводи мухаддир, моддаҳои психоактивии нав, прекурсорҳои онҳо, ҷиноятҳои муташаккили фаромиллӣ, терроризму ифротгароӣ ва қочоқи одамон, табобати нашъамандон, таъмини шароити мусоид барои маҳбусон дар муассисаҳои ислоҳӣ, назорати ҳамлу нақли контейнерҳо, ҳифзи сарҳадот ва таҳкими зарфияти кормандони сохторҳои зиддимухаддиротии Тоҷикистон ва расонидани кӯмаки техникӣ ба мақомоти ҳифзи ҳуқуқ равона шудаанд.

Созмони мазкур дар Ҷумҳурии Тоҷикистон як қатор барномаву лоиҳаҳоро, аз қабили лоиҳаи “Таҳкими назорати хатти сарҳади Тоҷикистону Афғонистон”, лоиҳаи “Агентии назорати маводи нашъаовари назди Президенти ҶТ – марҳилаи II”, Барномаи минтақавӣ барои Осиёи Марказӣ (солҳои 2015-2019), Барномаи минтақавӣ барои Афғонистон ва кишварҳои ҳамсоя, Барномаи ҷаҳонии UNODC ва Созмони умумиҷаҳонии гумрук оид ба назорати ҳамлу нақли контейнерҳо ва ғайраро амалӣ менамояд.

Намояндагони кишвар дар ҳама чорабиниҳои ин созмон, аз ҷумла вохӯриҳои гурӯҳҳои корӣ, семинару тренингҳо ва амалиётҳо пайваста фаъолона иштирок менамоянд. Яке аз чорабиниҳое, ки ҳамасола Вазорати корҳои хориҷӣ муштаракан бо Агентии назорати маводи нашъаовари назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва UNODC баргузор менамояд, муаррифии Шарҳи вазъи маводи мухаддир тайи ҳар соли сипаришуда мебошад. Дар чорабинии мазкур Роҳбари минтақавии UNODC дар Осиёи Марказӣ хонум Ашита Миттал низ одатан иштирок менамояд.

Ҳамкорӣ дар умури паноҳандагон ва муҳоҷирон

Ҳамкории Ҷумҳурии Тоҷикистон бо Раёсати Комиссари Олии СММ дар умури паноҳандагон (UNHCR) соли 1993 бо даъвати Ҳукумати кишвар аз ин ниҳоди СММ барои боз намудани Дафтари Намояндагӣ ҷиҳати мусоидат ба баргузории чорабиниҳои марбут ба расонидани кумак ба ашхоси гуреза ва гурезаҳои дохилӣ шурӯъ шудааст.

Яке аз натиҷаҳои босамари ҳамкории Тоҷикистон бо UNHCR баргардонии гурезаҳои тоҷик ба Ватан ва воридшавии бемамонияти онҳо ба ҳаёти осоишта буд. Ҳамзамон, фаъолияти ниҳоди мазкур роҳандозӣ ва маблағгузории корҳои фарогири барқарорсозӣ ва сохтмону азнавсозии хонаҳои истиқоматӣ, шифохонаву муассисаҳои таълимиро дар вилояти Хатлон дар бар мегирифт.

Қобили тазаккур аст, ки Ҷумҳурии Тоҷикистон аз миёни кишварҳои Осиёи Марказӣ нахустин шуда ба Конвенсияи соли 1951 ва Протоколи соли 1967 оид ба мақоми гурезагон пайваста, ба рушди низоми миллии додани паноҳгоҳ оғоз намуд. Дар ин робита, UNHCR аз рӯзи аввали фаъолият дар Тоҷикистон бо Ҳукумат ҷиҳати таъсиси низоми боэътимоди додани паноҳгоҳ ва ҳифзу расонидани кумак ба гурезагон ва ашхосе, ки дар Тоҷикистон паноҳгоҳ меҷӯянд, ҳамкориро ба роҳ мондааст.

Заминаи ҳуқуқии фаъолияти Намояндагии UNHCR дар Тоҷикистонро Созишнома дар бораи ҳамкорӣ миёни UNHCR ва Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки моҳи майи соли 2002 имзо шудааст, ташкил медиҳад.

Созмони байналмилалии муҳоҷират ҳамчун созмони байниҳукуматӣ дар самти муҳоҷират соли 1951 таъсис ёфта, дар ҳамкории зич бо шарикон-созмонҳои ҳукуматӣ, байниҳукуматӣ ва ғайриҳукуматӣ фаъолияти худро пеш мебарад. Созмони мазкур дар таъмини раванди мудирияти башардӯстона ва муназзами муҳоҷират ва расонидани кумак ба муҳоҷирони ниёзманд, инчунин ҷустуҷӯйи ҳалли воқеии мушкилиҳо дар ин соҳа мусоидат менамояд.

Ҳамкории Ҷумҳурии Тоҷикистон бо СММ дар соҳаи муҳоҷират дар доираи Созмони байналмилалии муҳоҷират (IOM) амалӣ мешавад, ки фаъолияти худро дар кишвар соли 1992 пас аз ба даст овардани Истиқлолияти давлатӣ оғоз намудааст.

Соли 1994 Ҷумҳурии Тоҷикистон дар IOM узвиятро ба даст овард ва худи ҳамон сол миёни Ҳукумати кишвар ва ин ниҳоди СММ созишнома оид ба ҳамкорӣ имзо шуд.

Ҳамкорӣ дар самти иқтисодӣ ва гуманитарӣ

Татбиқи ҷанбаҳои иқтисодӣ ва гуманитарии ҳамкории СММ бо Ҳукумати Тоҷикистон, пеш аз ҳама, тавассути Намояндагии Барномаи рушди СММ (БРСММ) дар Тоҷикистон сурат мегирад. Намояндагии БРСММ моҳи декабри соли 1993 таъсис дода шуд ва ҳамон сол Созишномаи кишварӣ байни Ҳукумати Тоҷикистон ва БРСММ, ки барои фаъолияти созмон асоси ҳуқуқӣ бунёд намуд, ба имзо расид. Баъд аз ба имзо расидани Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ, ташаккули кишвар дар роҳи шукуфоии босубот, БРСММ тавонист ба ҳақиқатҳои давраи баъдинизоӣ таваҷҷӯҳ кунад ва лоиҳаву барномаҳои асосиро аз нав баррасӣ намояд. Дар ибтидо Созишномаи сиғавӣ барои давраи солҳои 1999-2000 тасдиқ шуда буд, пас аз он то охири соли 2004 тамдид шуд, баъдан марҳилаи гузаштаи ҳамкорӣ байни Тоҷикистону БРСММ бо Барномаи нави кишварии БРСММ барои солҳои 2005-2009 муайян шуд, ки ҷузви асосии Консепсия оид ба расонидани кумак дар рушди Тоҷикистон буд.

Дар он марҳила ҳамкории Барномаи сиғавии СММ оид ба расонидани кумак баҳри рушд (UNDAF) барои солҳои 2010-2015 ва Нақшаи амали Барномаи кишварии БРСММ (CPAP) барои солҳои 2010-2015 амал карданд, ки 16 декабри соли 2009 имзо шуданд.

Воқеан, дар ҳама зинаҳо масъулияти баланди БРСММ ва дигар сохторҳои СММ эҳсос карда мешавад, ки барои ноил шудан ба афзалиятҳои стратегии асосии кишвар равона карда шудааст. Ин афзалиятҳо дар ду санади муҳими аз ҷониби СММ ва БРСММ дар соли ҷорӣ қабулшуда инъикос ёфтаанд, ки Барномаи чаҳорчўбаи СММ оид ба рушд барои солҳои 2016-2020 (UNDAF) ва Барномаи мамлакатии (кишварии) БРССМ барои солҳои 2016-2020 мебошанд. Барномаи UNDAF барои солҳои 2016-2020 дар чаҳор самти стратегӣ гурўҳбандӣ шудааст. Ҳадафи асосии барнома ба даст овардани сатҳи баланди рушди иҷтимоиву иқтисодии мардуми кишвар мебошад. Дар асоси стратегияи мазкур пешниҳодоти зайл пешбинӣ шудааст: тағйирот дар сохтори иҷтимоии кишвар ба манфиати табақаи миёна, паст кардани тафовути иқтисодии аҳолӣ, ба роҳ мондани рушди инноватсионӣ дар асоси рушди муосири илмию техникӣ, дуруст ба роҳ мондани таъминоти захираҳои энергетикии кишвар дар дохил ва беруни кишвар, таъсиси шабакаи васеи нақлиёт, аз ҷумла рушди долони нақлиётӣ байни минтақаҳо, рушди фазоии Тоҷикистон дар асоси ташаккули марказҳои минтақавӣ ва паст кардани нобаробарии минтақавӣ, фароҳам овардани шароити мусоид барои рушди инсонӣ ва ғайра.

Барномаи UNDAF бо маблағи беш аз 400 млн. доллари ИМА тарҳрезӣ гардида, барои рушди соҳаи иҷтимоию иқтисодии кишвар, ба монанди беҳтар намудани идоракунӣ ва таъмини волоияти қонун, кўмак ба гурўҳҳои осебпазири аҳолӣ, дастрасии баробар ба ҳуқуқ ва хизматрасониҳо, баланд бардоштани сатҳи некўаҳволии аҳолӣ тавассути дастгирии рушди соҳибкорӣ, ташкили ҷойҳои нави корӣ ва баланд бардоштани қобилияти давлат доир ба идоракунии бўҳрон нигаронида шудааст.

Ҳамзамон, БРСММ дар таҳкими иқтидору захираҳо ва васеъ намудани имкониятҳои кишвар бобати ноил шудан ба ҳадафҳои рушд дар доираи ўҳдадориҳои байналмилалӣ, ки аз ҷониби Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул шудаанд, ба монанди Эъломия оид ба Ҳадафҳои Рушди Ҳазорсола, инчунин Стратегияи миллии рушди ҶТ ва барномаҳои миёнамуҳлати паст кардани сатҳи камбизоатӣ ва баланд бардоштани сатҳи зиндагии аҳолӣ нақши арзанда дорад.

Ҳамкорӣ дар соҳаи тандурустӣ ва умури кӯдакон

Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамкориро бо Созмони умумиҷаҳонии тандурустӣ (WHO) дар доираи татбиқи як қатор барномаҳои гуногунсамта, аз ҷумла ҳамоҳангсозии кӯмаки башардӯстонаи созмонҳои байналмилалӣ дар соҳаи тандурустӣ, ислоҳоти соҳаи тандурустӣ, таҳкими саломатии модару кӯдак, ба мисли барномаи солимии репродуктивӣ, барномаи пешгирии бемории вараҷа, назорати сил ва HIV/AIDS, бемориҳои ғайримуқаррарӣ ва саломатии равонӣ, ғизо, амнияти озуқаворӣ, инчунин омодагӣ ба ҳолатҳои фавқулода ба роҳ мондааст. Барои амалӣ намудани барномаҳои зикршуда Намояндагии WHO дар Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият менамояд.

Ҳамкории кишвар бо Хазинаи кӯдакони СММ (UNICEF) шурӯъ аз соли соли 1993 бо таъсиси Намояндагии он ниҳод дар Тоҷикистон ва имзои Созишномаи ҳамкорӣ миёни Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва UNICEF оғоз ёфтааст. Дар доираи барномаҳои мухталиф дар самтҳои  нигоҳубини модару кӯдак, таҳсилоти асосии босифат барои ҳама, солимӣ ва иштироки ҷавонон,  ислоҳоти сиёсати иҷтимоӣ ва ҳифзи кӯдак тайи солҳои 2005-2009 масъалаҳои муҳим, аз ҷумла афзалиятҳои миллӣ, ӯҳдадориҳои байналмилалӣ, ба монанди саҳмгузорӣ дар Ҳадафҳои Рушди Ҳазорсола (ҲРҲ), Стратегияи паст кардани сатҳи камбизоатӣ, инчунин авлавиятҳои Ҳукумат ва UNICEF то як андоза ҳалли худро ёфтанд.

Барномаҳои ояндаи UNICEF амалисозии чорабиниҳоро дар самти ҳимояи ҳуқуқҳои кӯдакон бо мақсади қонеъ гардонидани эҳтиёҷоти асосӣ ва тавсеаи имкониятҳои онҳо барои амалисозии пурраи нерӯи онҳо бо диққати махсус ба гурӯҳи кӯдакони осебпазир идома хоҳанд дод.

Ҳамкорӣ дар самти таъмини баробарии гендерӣ

Аз солҳои аввали истиқлолият мушкилии беҳбуди шароити кору зиндагии занон ҳамеша дар маркази таваҷҷуҳи Президент ва Ҳукумати кишвар қарор дошт. Аз ин рӯ Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон бо дарназардошти воқеияти сиёсӣ, иқтисодӣ ва хусусиятҳои фарҳангиву суннатӣ шакли муайяни сиёсати беҳбуд бахшидани вазъи иҷтимоии занонро ба миён гузошт. Қобили зикр аст, ки дар ин самт Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамкориро бо ниҳоди “СММ-Занон” (UN Women) ба роҳ мондааст.

UN Women Барномаи муштараки СММ оид ба баробарии гендерӣ ва тавсеаи ҳуқуқу имкониятҳои занҳо мебошад, ки бо мақсади тезонидани раванди таъмини талабу ниёзи занону духтарон дар саросари ҷаҳон таъсис дода шудааст.

Намояндагии “СММ-Занон” дар Тоҷикистон дар ҳамкорӣ бо Кумитаи кор бо занон ва оила ҷиҳати роҳандозии фаъолияти гурӯҳҳои кории ноҳиявӣ, додани маслиҳатҳои ройгони ҳуқуқӣ барои занон, аз ҷумла дар масъалаи ҳуқуқ ба замин ва амволи давлатӣ фаъолият бурда истодааст.

Бо мувофиқаи пурраи мавқеъ дар робита ба афзалиятҳои миллии давлат дар соҳаи рушд барои солҳои 2016-2020, сохтори “СММ-Занон” ба Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар татбиқи ӯҳдадориҳо дар соҳаи баробарии гендерӣ тавассути татбиқи ташаббусҳо дар самти васеъ намудани ҳуқуқ ва имкониятҳои иқтисодӣ, бартараф кардани зӯроварӣ нисбати занон, сулҳ, бехатарӣ ва омилҳои гендерӣ дар фаъолияти гуманитарӣ кӯмак мерасонад.

Ҳамкорӣ дар соҳаи кишоварзӣ

Барномаи умумиҷаҳонии озуқавории (WFP) СММ фаъолияти худро дар Тоҷикистон соли 1993 тавассути расонидани кумаки фавқулода барои рафъи оқибатҳои ҷанги шаҳрвандӣ оғоз намуд. Дар давраи аз соли 1993 то 1999 WFP кумаки озуқавории гуногунро дар ҳаҷми қариб 120 ҳазор тонна ба маблағи 60 миллион доллар тақсим кард. Аз моҳи июли 1999 то июли 2001 WFP СММ амалиёти якуми худро оид ба расонидани кумаки доимӣ ба аҳолии камбизоат гузаронид. Зиёда аз 52 ҳазор тонна маводи озуқаворӣ тавассути барномаҳои "Озуқаворӣ бар ивази меҳнат", "Ғизодиҳии мактабӣ" ва ғайра тақсим карда шуд. Соли 2003 Созишномаи асосӣ миёни WFP ва Ҳукумати ҶТ омода ва имзо шуд, ки барои фаъолияти WFP СММ дар Тоҷикистон заминаи ҳуқуқиро ташкил медиҳад.

Ҳамзамон, Ҷумҳурии Тоҷикистон соли 1995 ҷиҳати тақвияти ҳамкорӣ дар соҳаи кишоварзӣ ба Созмони озуқаворӣ ва кишоварзии СММ (UN FAO) шомил гардида, ҳамкории худро тавассути Намояндагии он дар шаҳри Душанбе, ки дар асоси Созишнома миёни Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва UN FAO оид ба таъсис додани Намояндагии он ниҳод дар Тоҷикистон (моҳи марти 2017 эътибор пайдо намудааст) кушода шудааст, ба роҳ мондааст. Дар солҳои аввали фаъолият UN FAO Тоҷикистонро ҷиҳати гузариш ба ҳаёти осоишта баъд аз ҷанги шаҳрвандӣ дастгирӣ намуда, баъдан самти фаъолияташро барои барқароркунӣ ва рушди соҳаи кишоварзӣ, таъмини амнияти озуқаворӣ ва бехатарии ғизо равона кардааст.

Гузашта аз ин, дар соҳаи кишоварзӣ Тоҷикистон бо ниҳоди дигари СММ – Хазинаи байналмилалӣ оид ба рушди кишоварзӣ (IFAD) ҳамкории худро ба роҳ мондааст, ки он асосан тавассути Дафтари он Хазина барои кишварҳои Шарқи Наздик, Африқои Шимолӣ ва Аврупо сурат мегирад.

IFAD фаъолияти худро дар Ҷумҳурии Тоҷикистон дар доираи “Лоиҳаи рушди чорводорӣ ва чарогоҳҳо” ва “Лоиҳаи рушди чорводорӣ ва чарогоҳҳо-марҳилаи II” роҳандозӣ намудааст. Мақсади асосии лоиҳаи болозикр такмили истеъмоли ғизо ва вазъи иқтисодии аҳолии фарогири лоиҳа буда, дар онҳо ба рушди ниҳодӣ, чорводорӣ ва чарогоҳҳо, инчунин тавсеаи даромади занон дар вилояти Хатлон аҳамияти махсус дода мешавад.

Боиси тазаккур аст, ки моҳи феврали соли 2018 миёни Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва IFAD оид ба маблағгузории лоиҳаи дастгирии соҳаи кишоварзӣ созишнома ба имзо расид, ки буҷаи умумии он зиёда аз 39 миллион доллари ИМА-ро ташкил дода, бо мақсади таҳкими иқтидори самаранокӣ ва тавсеаи дастрасии аҳолии деҳот ба хизматрасонӣ ва инфрасохтори истеҳсолӣ татбиқ хоҳад шуд.

Ташаббусҳои Тоҷикистон дар Маҷмаи Умумии СММ

1. Пешниҳоди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Иҷлосияи 54-уми Маҷмаи Умумии СММ (1 октябри 1999) – эълон намудани соли 2003 – Соли оби тоза. Дар асоси ин ташаббус 20 сентябри соли 2000 дар Иҷлосияи 55-уми Маҷмаи Умумии СММ соли 2003 ҳамчун соли байналмилалии оби тоза эълон карда шуд. 29 август – 1 сентябри соли 2003  дар шаҳри Душанбе Форуми байналмилалӣ оид ба оби тоза баргузор гардид.

2.  Пешниҳоди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба элон намудани солҳои 2005-2015-ро ҳамчун Даҳсолаи байналмилалии амал “Об барои ҳаёт”. 23 декабри соли 2003 Маҷмаи Умумии СММ дар асоси Эъломияи Душанбе Қатъномаи дахлдорро қабул карда, солҳои 2005-2015 –ро ҳамчун Даҳсолаи байналмилалии амал “Об барои ҳаёт” эълон кард.

3. Ташаббуси эълон намудани соли 2013 ҳамчун соли байналмилалии ҳамкорӣ дар соҳаи об.

Соли 2013 ҷомеаи байналмилалӣ, бино бар қатъномаи Маҷмаи Умумии СММ 67/204, ки муаллифаш кишвари мост, Соли байналмилалии ҳамкорӣ дар соҳаи обро қайд намуд.Маросими оғози Соли байналмилалии ҳамкорӣ дар соҳаи об дар қароргоҳи ЮНЕСКО дар Париж 11 феврали соли 2013 баргузор гардид, ки дар он Вазири корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон иштирок ва суханронӣ намуд.

4. Пешниҳоди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба элон намудани солҳои 2018-2028-ро ҳамчун Даҳсолаи байналмилалии амал “Об барои рушди устувор”. 21 декабри соли 2016 Маҷмаи Умумии СММ Қатъномаи дахлдорро қабул карда, солҳои 2018-2028 –ро ҳамчун Даҳсолаи байналмилалии амал “Об барои рушди устувор” эълон кард. Қобили зикр аст, ки ташаббуси мазкур бори аввал аз ҷониби Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон 12 апрели соли 2015 зимни Форуми ҷаҳонии об дар шаҳри Тегуи Ҷумҳурии Корея ироа гардида буд.  

Бояд гуфт, ки ин ташаббус аз тарафи МУ СММ бо қабули Қатъномае (A/RES/71/222) қабул карда шудааст.

Мутобиқи Қатъномаи мазкур (ОР3) давраи солҳои 2018-2028 ҳамчун Даҳсолаи байналмилаии амал “Об барои рушди устувор” эълон шуда, он аз 22-юми марти соли 2018 оғоз ёфта, 22-юми марти соли 2028 ба анҷом мерасад.

Дар ин робита, бояд зикр кард, ки моҳи июни соли ҷорӣ, пас аз оғози расмии Даҳсолаи мазкур дар шаҳри Ню-Йорк дар рӯзи ҷаҳонии об (22 март), дар шаҳри Душанбе бо иштироки намояндагони воломақоми давлату ҳукуматҳои кишварҳои аъзои СММ, созмонҳои байналмилаливу минтақавӣ ва дигар тарафҳои манфиатдор Конфронси байналмилалии сатҳи баланд оид ба татбиқи “Даҳсолаи байналмилаии амал “Об барои рушди устувор”, 2018-2028” баргузор гардид, ки зимни он доираи васеи масъалаҳои марбут ба захираҳои об мавриди баррасӣ қарор дода шуданд.

Қобили тазаккур аст, ки натиҷаҳои ин Конфронс метавонанд ба раванди татбиқи Даҳсолаи болозикр такони тоза бахшанд. Гузашта аз ин, Конфронси Душанбе, ки қабл аз Форуми сатҳи баланди СММ оид ба рушди устувор (9-18 июли соли 2018) баргузор гардида буд (дар он низ Ҳадафи шашуми рушди устувор матраҳ шуд), ҷиҳати коркарди тавсияҳои мушаххас бо манзури таҳкими тадбирҳо барои расидан ба аҳдофу вазифаҳо дар соҳаи захираҳои об мусоидат намуд. Дар фарҷоми ҳамоиш санади ниҳоии Конфронс – Эъломияи Душанбе қабул карда шуд.

 

17.09.2018

© 2018 Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон
© 2018 Суроға: Ҷумҳурии Тоҷикистон, 734001, Душанбе, кӯчаи Шероз 33
тел: (992 37) 2210551 (шӯъбаи умумӣ), (992 37) 2211808 (қабулгоҳ)
факс: (992 37) 2210259 E-mail: info@mfa.tj