Муносибатҳои дуҷониба
МАЪЛУМОТНОМА ДАР БОРАИ МУНОСИБАТҲОИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН БО УКРАИНА
1. Вазъи умумии муносибатҳои дуҷониба
Муносибатҳои дипломатӣ байни Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Украина 24 апрели соли 1992 барқарор гардида, дар тӯли беш аз се даҳсола марҳилаҳои гуногуни ташаккул ва рушдро паси сар намудаанд. Робитаҳои ду кишвар бар пояи дӯстӣ, эҳтироми мутақобила, баробарҳуқуқӣ, дахолат накардан ба корҳои дохилии якдигар, риояи соҳибихтиёрӣ ва тамомияти арзӣ, инчунин манфиатдории муштарак ба рушди ҳамкориҳои мутақобилан судманд бунёд ёфтаанд.
Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Украина аз оғози истиқлоли давлатӣ барои ба роҳ мондани муносибатҳои бисёрсамта дар соҳаҳои сиёсӣ, тиҷоратию иқтисодӣ, саноат, энергетика, нақлиёт, кишоварзӣ, илм, маориф ва фарҳанг заминаҳои зарурӣ фароҳам оварданд. Дар марҳилаҳои аввали муносибатҳо тамосҳои фаъол дар сатҳи олии сиёсӣ, сафарҳои мутақобилаи роҳбарони давлатҳо ва имзои маҷмӯи васеи санадҳои дуҷониба ба ташаккули асосҳои устувори ҳамкорӣ мусоидат намуданд.
Муносибатҳои Тоҷикистону Украина дар маҷмӯъ хусусияти дӯстона ва созанда дошта, байни ҷонибҳо масъалаҳои баҳсбарангези дуҷониба вуҷуд надоранд. Наздикии мавқеъҳо оид ба як қатор масъалаҳои байналмилалӣ ва минтақавӣ, омодагӣ ба идомаи муколамаи сиёсӣ ва манфиатдорӣ ба рушди робитаҳои иқтисодӣ ва гуманитарӣ аз унсурҳои муҳими муносибатҳои ду кишвар ба ҳисоб мераванд.
Яке аз нишондиҳандаҳои муҳими сатҳи муносибатҳои дуҷониба фаъолияти намояндагиҳои дипломатии муқими ҳар ду кишвар мебошад. Сафорати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Украина фаъолияти худро дар шаҳри Киев аз декабри соли 2010 оғоз намуда, аз соли 2011 ба фаъолияти бевоситаи дипломатӣ ва ташкилии худ пардохтааст. Сафорати Украина дар Ҷумҳурии Тоҷикистон аз октябри соли 2012 дар шаҳри Душанбе фаъолият мекунад. Мавҷудияти сафоратҳои муқим дар пойтахтҳои ҳар ду давлат барои таъмини муколамаи мунтазами сиёсӣ, густариши робитаҳои байниидоравӣ, рушди ҳамкориҳои иқтисодию гуманитарӣ ва ҳифзи ҳуқуқу манфиатҳои шаҳрвандон заминаи мусоид фароҳам овардааст.
Фаъолияти сафоратҳо дар замони ҳолати низомии Украина барои нигоҳ доштани робитаҳои мустақими байни давлатҳо, шарҳи мавқеъҳои ҷонибҳо, ҳалли масъалаҳои сиёсӣ ва консулӣ, ҳамкорӣ бо мақомоти кишвари иқомат ва ҷомеаҳои шаҳрвандӣ аҳаммияти бештар пайдо кардааст. Тавассути намояндагиҳои дипломатӣ ҷонибҳо тавонистанд муколамаи сиёсиро идома дода, робитаҳоро дар сатҳи вазоратҳои корҳои хориҷӣ ва дигар мақомоти давлатӣ нигоҳ доранд.
Дар маҷмӯъ, муносибатҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Украина дорои заминаи устувори сиёсӣ, ҳуқуқӣ ва институтсионалӣ мебошанд. Сарфи назар аз таъсири омилҳои мураккаби геополитикӣ ва коҳиш ёфтани баъзе шаклҳои ҳамкорӣ дар солҳои охир, ҷонибҳо манфиатдор будани худро ба идомаи муносибатҳои дӯстона, рушди муколамаи сиёсӣ ва истифодаи имкониятҳои мавҷудаи ҳамкории дуҷониба таъкид менамоянд.
2. Муколамаи сиёсӣ
Муколамаи сиёсӣ байни Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Украина яке аз самтҳои асосии муносибатҳои дуҷониба буда, дар асоси эҳтироми мутақобила, ҳамдигарфаҳмӣ ва омодагии ҷонибҳо ба рушди ҳамкориҳои созанда ташаккул ёфтааст. Равобити сиёсӣ тавассути сафарҳои мутақобилаи роҳбарони давлатҳо, мулоқотҳои сатҳи олӣ, машваратҳои байни вазоратҳои корҳои хориҷӣ ва тамосҳо дар доираи созмонҳои байналмилалӣ ва минтақавӣ амалӣ мегарданд.
Марҳилаи фаъолтарини муколамаи сиёсӣ ба солҳои 2001–2012 рост меояд. Дар ин давра сафарҳои мутақобилаи давлатӣ, расмӣ ва кории роҳбарони ду кишвар сурат гирифта, заминаҳои сиёсӣ, ҳуқуқӣ ва институтсионалии муносибатҳои дуҷониба таҳким ёфтанд.
5–6 июли соли 2001 сафари расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ба Украина баргузор гардид, ки зимни он Аҳднома дар бораи дӯстӣ ва ҳамкорӣ байни Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Украина ва як қатор санадҳои муҳими дуҷониба ба имзо расиданд.
Рӯзҳои 8–10 апрели соли 2003 Президенти Украина Леонид Кучма бо сафари расмӣ ба Ҷумҳурии Тоҷикистон ташриф овард.
Рӯзҳои 6–7 марти соли 2008 сафари расмии Президенти Украина Виктор Юшенко ба Тоҷикистон сурат гирифт, ки ба рушди ҳамкориҳо дар соҳаҳои энергетика, саноат, нақлиёт, кишоварзӣ ва гуманитарӣ такони тоза бахшид.
Рӯзҳои 3–5 декабри соли 2008 Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон бо сафари давлатӣ ба Украина ташриф овард. Дар ҷараёни гуфтушунидҳо масъалаҳои рушди муносибатҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, энергетикӣ, илмӣ ва фарҳангӣ баррасӣ гардида, маҷмӯи санадҳои нави дуҷониба ба имзо расид.
Рӯзҳои 15–16 декабри соли 2011 сафари расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ба Украина баргузор гардид. Зимни мулоқот бо Президенти Украина Виктор Янукович масъалаҳои ҳамкориҳои сиёсӣ, тиҷоратию иқтисодӣ, энергетикӣ, саноатӣ, нақлиётӣ, кишоварзӣ, маориф ва фарҳанг мавриди баррасӣ қарор гирифтанд. Дар доираи ин сафар санадҳои нави ҳамкорӣ ба имзо расида, форуми соҳибкорони ду кишвар баргузор гардид.
Рӯзҳои 1–2 июли соли 2012 Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон бо сафари корӣ ба Украина ташриф оварда, бо роҳбарияти он кишвар рафти иҷрои созишномаҳо ва мувофиқаҳои қаблан бадастомада, инчунин дурнамои рушди муносибатҳои дуҷонибаро баррасӣ намуд.
Дар баробари сафарҳои мутақобила, мулоқотҳои роҳбарони ду давлат дар ҳошияи чорабиниҳои байналмилалӣ ва минтақавӣ низ баргузор мегардиданд. Аз ҷумла, 3 сентябри соли 2011 дар шаҳри Душанбе, дар ҳошияи ҷаласаи Шӯрои сарони давлатҳои Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил, мулоқоти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон бо Президенти Украина Виктор Янукович баргузор гардид. Дар чунин мулоқотҳо масъалаҳои муносибатҳои дуҷониба, амнияти минтақавӣ ва ҳамкориҳо дар доираи созмонҳои байналмилалӣ мавриди муҳокима қарор мегирифтанд.
Механизми муҳими идомаи муколамаи сиёсӣ машваратҳои байни вазоратҳои корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Украина мебошанд. Дар тӯли муносибатҳои дипломатӣ се даври чунин машваратҳо баргузор гардидааст.
Машваратҳои нахустини сиёсӣ 4 феврали соли 2020 дар шаҳри Киев баргузор гардида, барои фаъолсозии робитаҳои байни вазоратҳои корҳои хориҷӣ ва густариши ҳамкориҳои дуҷониба заминаи мусоид фароҳам оварданд.
Даври дуюми машваратҳои сиёсӣ 17 майи соли 2021 дар шаҳри Душанбе дар сатҳи муовинони вазирони корҳои хориҷӣ баргузор гардид. Зимни машваратҳо ҷонибҳо вазъ ва дурнамои рушди муносибатҳои дуҷонибаро дар соҳаҳои сиёсӣ, тиҷоратию иқтисодӣ ва фарҳангию гуманитарӣ баррасӣ намуда, доир ба масъалаҳои амнияти минтақавӣ ва ҳамкориҳо дар доираи созмонҳои байналмилалӣ ва минтақавӣ табодули афкор карданд. Ҷонибҳо омодагӣ ва манфиатдории мутақобилаи худро ҷиҳати густариши минбаъдаи муносибатҳои дӯстона дар самтҳои мавриди таваҷҷуҳи тарафайн таъкид намуданд.
1 июни соли 2021 мулоқоти маҷозии Вазири корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон Сироҷиддин Муҳриддин бо Вазири корҳои хориҷии Украина Дмитро Кулеба баргузор гардид. Зимни мулоқот ҷонибҳо вазъи муносибатҳои дуҷониба, ҳамкориҳо дар доираи созмонҳои байналмилалӣ ва масъалаҳои мубрами рӯзномаи минтақавию байналмилалиро баррасӣ намуда, Барномаи ҳамкорӣ байни вазоратҳои корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Украина барои солҳои 2021–2022-ро ба имзо расониданд.
30 апрели соли 2024 мулоқоти маҷозии муовини Вазири корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон Содиқ Имомӣ бо муовини якуми Вазири корҳои хориҷии Украина Андрей Сибига баргузор гардид. Дар ҷараёни мулоқот ҷонибҳо вазъи муносибатҳои Тоҷикистону Украина, таҳаввулоти минтақавию байналмилалӣ ва роҳҳои нигоҳ доштан ва рушди ҳамкориҳои дуҷонибаро дар шароити ҷанг баррасӣ намуданд. Ҷониби Тоҷикистон мавқеи худро бо дарназардошти шароити ҷуғрофӣ, амниятӣ ва хусусиятҳои сиёсати хориҷии кишвар шарҳ дода, ҷонибҳо омодагии худро барои идомаи муносибатҳои дӯстона таъкид намуданд.
Даври сеюми машваратҳои сиёсӣ 22 июни соли 2026 дар шаҳри Душанбе дар сатҳи муовинони вазирони корҳои хориҷӣ баргузор гардид. Зимни машваратҳо ҷонибҳо масъалаҳои рушду таҳкими муносибатҳои дуҷонибаро баррасӣ намуда, ба тавсеаи ҳамкориҳои тиҷоратию иқтисодӣ ва рушди робитаҳо дар соҳаҳои маориф, илм ва фарҳанг таваҷҷуҳи махсус зоҳир карданд. Ҷонибҳо ҳамчунин аҳаммияти идомаи тамосҳои мунтазам дар сатҳҳои гуногунро таъкид намуданд.
Дар маҷмӯъ, муколамаи сиёсии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Украина дар марҳилаҳои гуногун шиддатнокии яксон надоштааст. Агар вижагии солҳои 2001–2012 сафарҳои фаъоли мутақобилаи сатҳи олӣ бошад, дар солҳои баъдӣ, махсусан пас аз оғози ҷанг, робитаҳои сиёсӣ бештар тавассути вазоратҳои корҳои хориҷӣ ва намояндагиҳои дипломатӣ идома ёфтанд. Бо вуҷуди мураккаб гардидани муҳити байналмилалӣ, ҷонибҳо каналҳои муколамаро нигоҳ дошта, омодагии худро барои рушди минбаъдаи муносибатҳои дуҷониба изҳор менамоянд.
3. Заминаи шартномавию ҳуқуқӣ
Заминаи шартномавию ҳуқуқии муносибатҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Украина дар тӯли зиёда аз се даҳсолаи ҳамкорӣ ташаккул ёфта, доираи васеи робитаҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, тиҷоратӣ, сармоягузорӣ, энергетикӣ, саноатӣ, нақлиётӣ, илмӣ, маорифӣ, фарҳангӣ ва гуманитариро фаро мегирад. Мавҷудияти чунин заминаи густурда барои рушди муносибатҳои дуҷониба, фаъолияти мақомоти давлатӣ ва татбиқи лоиҳаҳои муштарак шароити зарурии ҳуқуқӣ фароҳам овардааст.
Санади асосии муайянкунандаи принсипҳо ва самтҳои муносибатҳои ду кишвар Аҳднома дар бораи дӯстӣ ва ҳамкорӣ байни Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Украина аз 6 июли соли 2001 мебошад. Аҳдномаи мазкур зимни сафари расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ба Украина ба имзо расида, асосҳои сиёсию ҳуқуқии муносибатҳои дуҷонибаро муайян намуд. Дар он эҳтироми соҳибихтиёрӣ ва тамомияти арзии давлатҳо, баробарҳуқуқӣ, дахолат накардан ба корҳои дохилии якдигар, ҳалли осоиштаи баҳсҳо ва рушди ҳамкориҳои мутақобилан судманд ҳамчун принсипҳои асосии муносибатҳо муқаррар гардидаанд.
Аз замони барқарор гардидани муносибатҳои дипломатӣ байни Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Украина қариб 90 санади дуҷонибаи байнидавлатӣ, байниҳукуматӣ, байнивазоратӣ ва байниидоравӣ ба имзо расидааст, ки онҳо доираи васеи ҳамкориҳоро дар соҳаҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, тиҷоратӣ, сармоягузорӣ, энергетика, саноат, нақлиёт, кишоварзӣ, маориф, илм, фарҳанг ва дигар бахшҳои мавриди таваҷҷуҳи тарафайн фаро мегиранд.
Санадҳои мавҷуда масъалаҳои асосии ҳамкориҳои иқтисодию тиҷоратӣ, тиҷорати озод, ҳавасмандгардонӣ ва ҳифзи мутақобилаи сармоягузорӣ, энергетика, алоқа, нақлиёт, гумрук, кишоварзӣ, саноат, маориф, илм, фарҳанг, варзиш, сайёҳӣ ва робитаҳои байниминтақавиро танзим менамоянд. Дар заминаи онҳо ҳамкориҳои мустақими мақомоти давлатӣ, муассисаҳои илмӣ ва таълимӣ, палатаҳои савдо ва саноат, мақомоти иҷроияи маҳаллӣ ва субъектҳои хоҷагидории ду кишвар ба роҳ монда шудаанд.
Дар давраҳои гуногун зимни сафарҳои роҳбарони давлатҳо ва ҷаласаҳои Комиссияи муштараки байниҳукуматӣ маҷмӯи санадҳои нави соҳавӣ ба имзо расидаанд. Аз ҷумла, созишномаҳо оид ба ҳамкориҳои иқтисодӣ, энергетикӣ, техникию иттилоотӣ, фарҳангӣ, сайёҳӣ, сиёсати ҷавонон, варзиш, робитаҳои байни муассисаҳои таҳсилоти олӣ ва ҳамкориҳои байниминтақавӣ ба тавсеаи заминаи ҳуқуқии муносибатҳои дуҷониба мусоидат намудаанд.
Айни замон лоиҳаи тақрибан 20 санади нави дуҷониба дар баррасии мақомоти марбути ҷонибҳо қарор дорад. Онҳо самтҳои гуногуни ҳамкориҳои иқтисодӣ, муҳоҷират, шуғли муваққатӣ, маориф, илм, фарҳанг ва дигар соҳаҳои мавриди таваҷҷуҳи муштаракро фаро мегиранд. Дар байни онҳо таҳияи санадҳои марбут ба ҷалби муташаккилонаи шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон ба фаъолияти меҳнатии муваққатӣ дар Украина метавонад дар дурнамои ҳамкориҳои дуҷониба аҳаммияти махсус пайдо намояд.
Дар маҷмӯъ, заминаи шартномавию ҳуқуқии муносибатҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Украина аз ҷиҳати миқдор ва фарогирии соҳавӣ густурда буда, барои рушди минбаъдаи ҳамкориҳо имкониятҳои заруриро фароҳам меорад. Ҳамзамон, самаранокии он бештар аз татбиқи амалии санадҳои мавҷуда, навсозии онҳо мутобиқи шароити кунунӣ ва қабули ҳуҷҷатҳои нави ҷавобгӯ ба манфиатҳои воқеии ҳар ду кишвар вобаста мебошад.
4. Ҳамкории байнипарлумонӣ ва байниидоравӣ
Ҳамкории байнипарлумонӣ ва байниидоравӣ яке аз механизмҳои муҳими таҳкими муносибатҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Украина ба ҳисоб рафта, барои рушди робитаҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, илмӣ, фарҳангӣ ва гуманитарӣ заминаи иловагӣ фароҳам меорад. Ин самти ҳамкорӣ тавассути фаъолияти гурӯҳҳои дӯстии парламентӣ, тамосҳои вазорату идораҳои соҳавӣ, робитаҳои байниминтақавӣ ва ҳамкории мустақими муассисаҳо ва ташкилотҳои ду кишвар амалӣ мегардад.
Ҳамкориҳои байнипарлумонии ду кишвар асосан дар доираи Гурӯҳи дӯстӣ ва ҳамкории Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо Радаи Олии Украина ва Гурӯҳи вакилони Радаи Олии Украина оид ба робитаҳои байнипарлумонӣ бо Ҷумҳурии Тоҷикистон рушд мекунанд. Бо мақсади таҳким ва густариши ин робитаҳо 2 сентябри соли 2020 дар Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Гурӯҳи дӯстӣ ва ҳамкорӣ бо Радаи Олии Украина дар ҳайати панҷ вакил таъсис дода шуд. Дар навбати худ, 5 январи соли 2021 дар Радаи Олии Украина Гурӯҳи вакилон оид ба робитаҳои байнипарлумонӣ бо Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ҳайати шаш нафар таъсис ёфт. Ташкили гурӯҳҳои дӯстӣ барои ба роҳ мондани робитаҳои мустақими вакилон, табодули таҷрибаи қонунгузорӣ ва баррасии масъалаҳои мавриди таваҷҷуҳи муштарак заминаи институтсионалӣ фароҳам овард.
30 сентябри соли 2021 мулоқоти нахустини гурӯҳҳои дӯстии байнипарлумонии Тоҷикистону Украина дар шакли маҷозӣ баргузор гардид. Зимни мулоқот ҷонибҳо вазъи муносибатҳои дуҷониба ва имкониятҳои рушди робитаҳои байнипарлумониро баррасӣ намуда, омодагии худро барои густариши ҳамкорӣ дар соҳаҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ, илмӣ, маорифӣ ва фарҳангӣ изҳор намуданд. Баргузории ин мулоқот оғози фаъолияти амалии гурӯҳҳои дӯстӣ ва қадами муҳим дар самти тақвияти ҷузъи парламентии муносибатҳои дуҷониба ба ҳисоб меравад.
Ҳамкории байниидоравӣ байни Тоҷикистон ва Украина дар давраҳои гуногун доираи васеи мақомоти давлатӣ ва муассисаҳои соҳавиро фаро гирифтааст. Вазорату идораҳои масъули иқтисод, энергетика, саноат, кишоварзӣ, нақлиёт, маориф, илм, фарҳанг, тандурустӣ, варзиш ва сиёсати ҷавонон дар асоси санадҳои дуҷониба ва мувофиқаҳои бадастомада робитаҳои мустақим ба роҳ мондаанд. Ин тамосҳо ба мубодилаи таҷриба, татбиқи барномаҳои муштарак, омодасозии мутахассисон ва рушди ҳамкориҳои соҳавӣ равона гардидаанд.
Дар рушди муносибатҳои дуҷониба робитаҳои байниминтақавӣ низ нақши муайян бозидаанд. Байни вилояти Хатлони Ҷумҳурии Тоҷикистон ва вилоятҳои Харкову Лугански Украина, инчунин байни вилояти Суғд ва вилояти Днепропетровск санадҳои ҳамкорӣ дар соҳаҳои тиҷоратию иқтисодӣ, илмӣ-техникӣ ва гуманитарӣ ба имзо расидаанд. Дар доираи ин ҳамкориҳо сафарҳои мутақобилаи намояндагони мақомоти маҳаллӣ, доираҳои соҳибкорӣ, корхонаҳои саноатӣ ва ташкилотҳои ҷамъиятӣ баргузор гардида, масъалаҳои таъсиси робитаҳои мустақими иқтисодӣ ва фарҳангӣ баррасӣ шудаанд.
Ҳамкории байни Палатаи савдо ва саноати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Палатаи савдо ва саноати Украина яке аз самтҳои муҳими робитаҳои байниидоравӣ ба ҳисоб меравад. Бо мақсади мусоидат ба рушди муносибатҳои тиҷоратию иқтисодӣ, густариши робитаҳои мустақими доираҳои соҳибкорӣ ва ҷалби сармоягузорӣ байни палатаҳои савдо ва саноати ду кишвар як қатор санадҳои ҳамкорӣ ба имзо расидаанд. Дар назди Палатаҳои савдо ва саноати Тоҷикистон ва Украина Шӯрои кории муштарак (соли 2011) таъсис дода шудааст, ки вазифаи он мусоидат ба рушди робитаҳои соҳибкорӣ, ташкили форумҳо ва вохӯриҳои доираҳои тиҷоратӣ, ҷустуҷӯи шарикони иқтисодӣ ва пешбурди лоиҳаҳои муштарак мебошад.
Ҳамзамон, байни муассисаҳои таҳсилоти олӣ, академияҳои илмҳо, ташкилотҳои фарҳангӣ ва варзишии ду кишвар низ ҳамкориҳо ба роҳ монда шудаанд. Санадҳои баимзорасида байни ин ниҳодҳо барои рушди ҳамкориҳои илмӣ, таълимӣ, фарҳангӣ ва гуманитарӣ, инчунин густариши робитаҳои мустақими байни ҷомеаҳои илмӣ ва фарҳангии Тоҷикистон ва Украина заминаи мусоид фароҳам овардаанд.
Бо вуҷуди заминаҳои мавҷуда, шиддатнокии ҳамкориҳои байнипарлумонӣ ва байниидоравӣ дар солҳои охир, бахусус баъд аз оғози ҷанг дар Украина, коҳиш ёфтааст. Қисме аз робитаҳои мустақими соҳавӣ ва байниминтақавӣ қатъ ё маҳдуд гардида, фаъолияти гурӯҳҳои дӯстӣ ва муассисаҳои ҳамкор ба андозаи кофӣ идома наёфтааст. Дар чунин шароит нигоҳ доштани тамосҳои мавҷуда, истифодаи шаклҳои маҷозии муколама ва тадриҷан барқарор намудани робитаҳои мустақими парламентӣ ва соҳавӣ аҳаммияти бештар пайдо мекунад.
Дар маҷмӯъ, ҳамкориҳои байнипарлумонӣ ва байниидоравии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Украина дорои заминаи институтсионалӣ ва таҷрибаи муайяни амалиянд. Фаъолсозии гурӯҳҳои дӯстӣ, таҷдиди робитаҳои байни вазорату идораҳои соҳавӣ, рушди ҳамкориҳои байниминтақавӣ ва татбиқи санадҳои қаблан баимзорасида метавонанд ба густариши минбаъдаи муносибатҳои дуҷониба мусоидат намоянд.
5. Комиссияи муштараки байниҳукуматӣ оид ба ҳамкориҳои иқтисодӣ
Комиссияи муштараки байниҳукуматии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Украина оид ба масъалаҳои ҳамкориҳои иқтисодӣ механизми асосии ҳамоҳангсозии муносибатҳои иқтисодӣ ва тиҷоратии ду кишвар ба ҳисоб меравад. Зарурати таъсиси он дар моддаи 3 Созишнома байни Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Девони Вазирони Украина оид ба усул ва самтҳои асосии ҳамкориҳои иқтисодӣ ва моддаи 11 Созишнома байни Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Девони Вазирони Украина дар бораи савдои озод (ҳарду аз 6 июли соли 2001) пешбинӣ гардид. Аз оғози фаъолияти худ Комиссия ба яке аз воситаҳои муҳими таҳким ва рушди ҳамкориҳои дуҷониба дар соҳаҳои иқтисод, савдо, сармоягузорӣ, саноат, энергетика, нақлиёт, кишоварзӣ, илм ва техника табдил ёфтааст.
Ҷаласаи нахустини Комиссия 4-5 марти соли 2003 дар шаҳри Душанбе баргузор гардид. Зимни он ҷонибҳо вазъи ҳамкориҳои иқтисодиро мавриди баррасӣ қарор дода, самтҳои афзалиятноки рушди муносибатҳои тиҷоратию иқтисодӣ, таъсиси робитаҳои мустақими байни доираҳои соҳибкорӣ ва густариши ҳамкориҳо дар бахшҳои энергетика, саноат, нақлиёт ва кишоварзиро муайян намуданд.
Ҷаласаи дуюми Комиссия 6 декабри соли 2005 дар шаҳри Киев баргузор гардида, масъалаҳои афзоиши гардиши савдо, рушди ҳамкориҳои истеҳсолӣ, ҷалби сармоягузорӣ ва густариши робитаҳои байни субъектҳои хоҷагидории ду кишварро фаро гирифт.
Ҷаласаи сеюм 5 декабри соли 2011 дар шаҳри Киев баргузор шуда, зимни он ҷонибҳо ба масъалаҳои густариши ҳамкориҳо дар бахшҳои энергетика, гидроэнергетика, саноат, нақлиёт, авиатсия, кишоварзӣ, илм, маориф ва фарҳанг таваҷҷуҳи махсус зоҳир намуданд. Қарорҳои қабулшуда баъдан дар рӯзномаи сафари расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Украина низ мавриди баррасӣ қарор гирифтанд.
Ҷаласаи чоруми Комиссия 3 апрели соли 2013 дар шаҳри Душанбе баргузор гардид. Дар он масъалаҳои рушди ҳамкориҳои иқтисодию тиҷоратӣ, сармоягузорӣ, нақлиёт, энергетика, саноат, кишоварзӣ, тандурустӣ, маориф ва илм муҳокима шуда, ҷонибҳо ба густариши робитаҳои мустақими байни минтақаҳо ва доираҳои соҳибкорӣ аҳаммияти махсус доданд.
Ҷаласаи панҷуми Комиссия 3-4 марти соли 2020 дар шаҳри Киев баргузор гардид. Дар шароити мушкилоти вобаста ба пандемияи COVID-19 ҷонибҳо масъалаҳои барқарор намудани робитаҳои иқтисодӣ, густариши ҳамкориҳои саноатӣ, кишоварзӣ, энергетикӣ ва нақлиётӣ, инчунин фаъолсозии фаъолияти гурӯҳҳои кории соҳавиро баррасӣ намуданд.
Ҷаласаи шашуми Комиссия 27 октябри соли 2021 дар шакли маҷозӣ баргузор гардид. Зимни он вазъи кунунии муносибатҳои иқтисодию тиҷоратӣ, дурнамои рушди ҳамкориҳо, ҷараёни татбиқи қарорҳои қаблан қабулшуда ва масъалаҳои густариши ҳамкорӣ дар бахшҳои саноат, энергетика, нақлиёт, кишоварзӣ, маориф ва илм муҳокима гардиданд. Ҷонибҳо омодагии худро барои идомаи фаъолияти Комиссия ва рушди ҳамкориҳои иқтисодӣ таъкид намуданд.
Бо вуҷуди фаъолияти мунтазами Комиссия дар ду даҳсолаи аввал, баъди соли 2021 бинобар вазъи ҳарбии Украина ҷаласаи навбатии он баргузор нашуд ва ин вазъ ба суръати татбиқи як қатор лоиҳаҳои муштарак ва иҷрои баъзе қарорҳои қаблан қабулшуда таъсиргузор шудааст. Бо вуҷуди ин, ҳар ду ҷониб фаъолияти Комиссияро ҳамчун механизми асосии ҳамоҳангсозии ҳамкориҳои иқтисодӣ арзёбӣ намуда, ба идомаи кори он манфиатдор мебошанд.
Дар маҷмӯъ, Комиссияи муштараки байниҳукуматӣ дар тӯли фаъолияти худ дар ташаккул ва рушди муносибатҳои иқтисодию тиҷоратии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Украина нақши муҳим бозидааст. Бо дарназардошти дурнамои барқарорсозии иқтисоди Украина ва имкониятҳои нави ҳамкории дуҷониба, баргузор намудани ҷаласаи навбатии Комиссия метавонад ба таҷдиди рӯзномаи иқтисодии муносибатҳои Тоҷикистону Украина, муайян намудани самтҳои нави ҳамкорӣ ва татбиқи лоиҳаҳои муштараки афзалиятнок мусоидат намояд.
6. Ҳамкориҳои тиҷоратию иқтисодӣ
Ҳамкориҳои тиҷоратию иқтисодӣ байни Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Украина дар тӯли солҳои истиқлол яке аз самтҳои муҳимтарини муносибатҳои дуҷониба ба ҳисоб рафта, дар заминаи имкониятҳои иқтисодии ду кишвар ва заминаи густурдаи шартномавию ҳуқуқӣ ташаккул ёфтаанд. Дар давраҳои гуногун Украина яке аз шарикони муҳими тиҷоратии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар фазои пасошӯравӣ ба шумор рафта, ҳамкорӣ бахшҳои савдо, саноат, энергетика, нақлиёт, кишоварзӣ ва сармоягузориро фаро гирифтааст.
Дар солҳои пеш аз ҳодисаҳои соли 2014 дар Украина ҳаҷми гардиши мол байни ду кишвар тамоюли мусбат дошта, Украина дар байни шарикони тиҷоратии Тоҷикистон мавқеи назаррасро ишғол менамуд. Ба Тоҷикистон аз Украина асосан маҳсулоти мошинсозӣ, таҷҳизоти саноатӣ ва энергетикӣ, металл ва маснуоти филизӣ, доруворӣ, маҳсулоти саноати кимиё, маҳсулоти хӯрокворӣ ва дигар молҳои саноатӣ ворид мегардиданд. Ҷумҳурии Тоҷикистон бошад ба Украина нахи пахта, маҳсулоти нассоҷӣ, меваю сабзавот, маҳсулоти кишоварзӣ ва дигар молҳои содиротиро интиқол медод.
Аз моҳи феврали соли 2022 бинобар вазъи ҳарбӣ дар Украина ба ҳамкориҳои иқтисодию тиҷоратии ду кишвар таъсири назарраси манфӣ расид. Ба майдони ҷанг табдил ёфтани вилоятҳои шарқии Украина ва аз байн рафтани роҳҳои анъанавии боркашонӣ бо шумули маҳдудшавии фаъолияти бандарҳои баҳрӣ, халалдор гардидани истеҳсолоти саноатии Украина дар минтақаҳои даргир, вайрон гардидани занҷираҳои байналмилалии таъминот ва мушкилоти логистикӣ боиси коҳиши гардиши мол ва маҳдуд гардидани робитаҳои мустақими соҳибкорӣ шуданд. Дар чунин шароит қисми зиёди ҳамлу нақли мол тавассути кишварҳои сеюм амалӣ гардида, арзиши интиқол ва муҳлати расонидани молҳо бамаротиб зиёд гардид.
Бо вуҷуди ин, ҳамкориҳои иқтисодӣ пурра қатъ нагардиданд. Ҷонибҳо фаъолияти Комиссияи муштараки байниҳукуматӣ, ҳамкории палатаҳои савдо ва саноат, инчунин робитаҳои байни соҳибкоронро ҳамчун заминаи муҳими барқарор намудани муносибатҳои иқтисодӣ арзёбӣ менамоянд. Дар шароити кунунӣ имкониятҳои ҳамкорӣ пеш аз ҳама дар бахшҳои энергетика, саноат, кишоварзӣ, коркарди маҳсулоти кишоварзӣ, нақлиёт, логистика, технологияҳои иттилоотӣ ва рақамикунонӣ боқӣ мемонанд.
Самти муҳими ҳамкорӣ рушди сармоягузории мутақобила мебошад. Заминаи мавҷудаи ҳуқуқӣ барои ҳавасмандгардонӣ ва ҳифзи сармоягузорӣ имкон медиҳад, ки баъди ба эътидол омадани вазъи амниятӣ ширкатҳои ҳар ду кишвар дар татбиқи лоиҳаҳои муштарак, таъсиси корхонаҳои муштарак ва рушди ҳамкориҳои истеҳсолӣ иштироки фаъол дошта бошанд. Ҷумҳурии Тоҷикистон метавонад дар татбиқи лоиҳаҳои гидроэнергетика, саноати сабук, коркарди маҳсулоти кишоварзӣ ва истихроҷи маъдан аз таҷриба ва имкониятҳои технологии Украина истифода намояд.
Бо дарназардошти дурнамои барқарорсозии иқтисоди Украина баъди анҷоми ҷанг, имкониятҳои нави ҳамкории иқтисодӣ низ ба миён хоҳанд омад. Иштироки соҳибкорон ва истеҳсолкунандагони Тоҷикистон дар барномаҳои байналмилалии барқарорсозии Украина, инчунин густариши ҳамкориҳо дар бахшҳои сохтмон, истеҳсоли масолеҳи сохтмонӣ, кишоварзӣ ва хизматрасониҳо метавонад самти нави муносибатҳои иқтисодии ду кишвар гардад.
7. Ҳамкорӣ дар доираи созмонҳои байналмилалӣ
Ҳамкории Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Украина дар доираи созмонҳои байналмилалӣ ва минтақавӣ яке аз самтҳои муҳими муносибатҳои дуҷониба ба ҳисоб меравад. Ҷонибҳо бо истифода аз имкониятҳои дипломатияи бисёрҷониба оид ба масъалаҳои муҳими рӯзномаи байналмилалӣ ва минтақавӣ табодули афкор намуда, дар доираи созмонҳои байналмилалӣ ҳамкориҳои худро идома медиҳанд.
Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Украина ҳамчун аъзои Созмони Милали Муттаҳид ҷонибдори таҳкими нақши марказии ин созмон дар ҳифзи сулҳу амнияти байналмилалӣ, рушди ҳамкориҳои бисёрҷониба ва татбиқи Ҳадафҳои рушди устувор мебошанд. Дар доираи Маҷмаи Умумии СММ ва дигар ниҳодҳои он ҷонибҳо мунтазам масъалаҳои рӯзномаи байналмилалӣ, аз ҷумла мубориза бо терроризм ва ифротгароӣ, ҷинояткории муташаккили фаромиллӣ, гардиши ғайриқонунии маводи мухаддир, тағйирёбии иқлим ва рушди устуворро мавриди баррасӣ қарор медиҳанд. Украина аз ташаббусҳои байналмилалии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи об, ҳифзи пиряхҳо ва тағйирёбии иқлим пуштибонӣ намуда, Тоҷикистон низ ба рушди ҳамкориҳои созанда дар доираи СММ бо ҷониби Украина аҳаммияти махсус медиҳад.
Ҷонибҳо ҳамчунин дар доираи Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо (САҲА) ҳамкорӣ намуда, доир ба масъалаҳои таҳкими амният, пешгирии таҳдидҳои фаромиллӣ, мубориза бо терроризм, экстремизм, гардиши ғайриқонунии маводи мухаддир, инчунин таҳкими ҳамкориҳои минтақавӣ табодули назар менамоянд. Бо вуҷуди он ки авлавиятҳои амалии ду кишвар бо назардошти хусусиятҳои минтақаҳои онҳо фарқ мекунанд, ҷонибҳо ҷонибдори ҳалли осоиштаи баҳсҳо ва таҳкими суботи байналмилалӣ мебошанд.
То оғози амалиёти ҷангии Россия дар Украина Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил яке аз заминаҳои муҳими ҳамкориҳои бисёрҷонибаи Тоҷикистону Украина ба ҳисоб мерафт. Дар ҳошияи ҷаласаҳои Шӯрои сарони давлатҳо, Шӯрои сарони ҳукуматҳо ва дигар мақомоти соҳавии ИДМ мулоқотҳои роҳбарони ду кишвар баргузор гардида, масъалаҳои ҳамкориҳои сиёсӣ, иқтисодӣ ва гуманитарӣ мавриди муҳокима қарор мегирифтанд. Бисёре аз санадҳои дуҷониба низ маҳз дар ҳошияи чунин чорабиниҳо омода ва ба имзо расидаанд.
Пас аз соли 2022, бинобар тағйироти ҷиддии вазъи геополитикӣ ва қатъ гардидани иштироки Украина дар фаъолияти аксари сохторҳои Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил, аҳаммияти ин майдони ҳамкорӣ барои муносибатҳои Тоҷикистону Украина коҳиш ёфт. Дар чунин шароит робитаҳои ду кишвар бештар тавассути механизмҳои мустақими дуҷониба ва ҳамкорӣ дар доираи Созмони Милали Муттаҳид ва дигар ниҳодҳои байналмилалӣ идома меёбанд.
Илова бар ин, Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Украина дар фаъолияти як қатор созмонҳо ва муассисаҳои махсусгардонидашудаи байналмилалӣ, аз ҷумла ЮНЕСКО, Созмони Умумиҷаҳонии Тандурустӣ, Созмони Байналмилалии Муҳоҷират, Интерпол, Барномаи рушди Созмони Милали Муттаҳид (UNDP) ва дигар ниҳодҳои байналмилалӣ иштирок намуда, вобаста ба масъалаҳои рушди устувор, тандурустӣ, маориф, муҳоҷират ва мубориза бо таҳдидҳои фаромиллӣ ҳамкорӣ менамоянд.
Дар маҷмӯъ, ҳамкории Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Украина дар доираи созмонҳои байналмилалӣ хусусияти созанда дошта, барои ҳамоҳангсозии мавқеъҳо оид ба масъалаҳои мубрами байналмилалӣ ва минтақавӣ, пешбурди ташаббусҳои муштарак ва таҳкими муносибатҳои дуҷониба мусоидат менамояд. Бо дарназардошти таҳаввулоти солҳои охир, нақши механизмҳои мустақими дуҷониба тадриҷан афзоиш ёфта, ҳамкориҳо дар доираи созмонҳои байналмилалӣ ҳамчун омили муҳими нигоҳ доштани муколамаи сиёсӣ аҳаммияти худро ҳифз мекунанд.
8. Ҳамкориҳои консулӣ ва муҳоҷират
Ҳамкориҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Украина дар самти консулӣ ва муҳоҷират ба ҳифзи ҳуқуқу манфиатҳои шаҳрвандони ду кишвар, расонидани хизматрасониҳои консулӣ, танзими масъалаҳои муҳоҷират ва таҳкими ҳамкории мақомоти салоҳиятдори ҳар ду давлат равона гардидаанд. Бо дарназардошти мавҷудияти намояндагиҳои дипломатии муқим дар пойтахтҳои ду кишвар, масъалаҳои консулӣ яке аз самтҳои муҳими муносибатҳои Тоҷикистону Украина ба ҳисоб мераванд.
То оғози амалиёти ҳарбии Россия дар Украина дар қаламрави ин кишвар шумораи зиёди шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон ба таҳсил, фаъолияти меҳнатӣ ва соҳибкорӣ машғул буданд. Илова бар ин, Украина яке аз самтҳои муҳими таҳсил барои шаҳрвандони Тоҷикистон маҳсуб ёфта, ҳамасола теъдоди зиёди донишҷӯёни тоҷик дар муассисаҳои таҳсилоти олии он кишвар таҳсил мекарданд.
Оғози амалиёти ҷангӣ дар моҳи феврали соли 2022 ба вазъи шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Украина таъсири ҷиддӣ расонд. Дар ин шароит яке аз вазифаҳои афзалиятноки Сафорати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Украина ҳифзи ҳуқуқу манфиатҳои шаҳрвандон, расонидани кӯмаки консулӣ, мусоидат ба баргардонидани шаҳрвандон ва ҳамоҳангсозии фаъолияти онҳо бо мақомоти давлатии Украина гардид. Намояндагии дипломатии Тоҷикистон дар ҳамкорӣ бо мақомоти Украина ва шарикони байналмилалӣ вобаста ба масъалаҳои амният, ҳуҷҷатгузорӣ ва сафарҳои шаҳрвандон тадбирҳои зарурӣ андешид.
Дар солҳои охир ҳамкориҳои консулӣ байни вазоратҳои корҳои хориҷии ду кишвар низ густариш ёфтаанд. Масъалаҳои консулӣ ва муҳоҷират мунтазам дар рӯзномаи машваратҳои сиёсӣ ва мулоқотҳои намояндагони вазоратҳои корҳои хориҷӣ қарор дошта, ҷонибҳо роҳҳои такмили ҳамкории мақомоти консулӣ, соддасозии расмиёти ҳуҷҷатгузорӣ ва баланд бардоштани самаранокии ҳифзи ҳуқуқу манфиатҳои шаҳрвандонро баррасӣ менамоянд.
Ҳамзамон, ҳамкорӣ бо ҷамъияти тоҷикони муқими Украина яке аз самтҳои муҳими фаъолияти консулӣ боқӣ мемонад. Ҷомеаи тоҷикон дар таҳкими робитаҳои фарҳангӣ, нигоҳ доштани муносибатҳои дӯстонаи байни мардумони ду кишвар ва мусоидат ба рушди ҳамкориҳои гуманитарӣ нақши мусбат мебозад.
Дар маҷмӯъ, ҳамкориҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Украина дар самти консулӣ ва муҳоҷират, сарфи назар аз мушкилоти вобаста ба вазъи амниятӣ, хусусияти устувор дошта, ба ҳифзи ҳуқуқу манфиатҳои шаҳрвандон ва рушди минбаъдаи ҳамкориҳои дуҷониба мусоидат менамоянд.
МАЪЛУМОТНОМА ДАР БОРАИ РОБИТАҲОИ
ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН БО ҶУМҲУРИИ МОЛДОВА
1. Вазъи умумии муносибатҳои дуҷониба
Муносибатҳои дипломатӣ байни Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Молдова 26 январи соли 1993 барқарор гардида, дар тӯли беш аз се даҳсола дар рӯҳияи дӯстӣ, эҳтироми мутақобила ва ҳамкории созанда рушд ёфта истодаанд. Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Молдова ҳамчун давлатҳои соҳибистиқлоле, ки баъди пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ ба низоми нави муносибатҳои байналмилалӣ ворид гардиданд, ба таҳкими робитаҳои байнидавлатӣ дар асоси принсипҳои пазируфташудаи ҳуқуқи байналмилалӣ ва манфиатҳои муштарак аҳаммияти хосса медиҳанд.
Муносибатҳои дуҷонибаи ҷонибҳо бар пояи баробарҳуқуқии давлатҳо, эҳтироми соҳибихтиёрӣ ва тамомияти арзӣ, дахолат накардан ба корҳои дохилии якдигар, ҳалли осоиштаи баҳсҳо ва рушди ҳамкориҳои мутақобилан судманд бунёд гардидаанд. Дар муносибатҳои Тоҷикистону Молдова масъалаҳои баҳсбарангези сиёсӣ вуҷуд надошта, ин омил барои нигоҳ доштани фазои эътимод ва рушди ҳамкориҳои байнидавлатӣ заминаи мусоид фароҳам овардааст.
Бо вуҷуди он ки ҳаҷми гардиши мол миёни ду кишвар ҳанӯз ба имкониятҳои воқеии иқтисодии онҳо мутобиқат намекунад, ҷонибҳо барои густариши ҳамкорӣ дар бахшҳои тиҷорат, сармоягузорӣ, кишоварзӣ, саноати хӯрокворӣ, нақлиёт, маориф, илм, фарҳанг ва дигар соҳаҳои мавриди таваҷҷуҳи муштарак пайваста ҳавасмандӣ зоҳир менамоянд.
Дар солҳои охир муносибатҳои Тоҷикистону Молдова дар шароити тағйирёбии муҳити байналмилалӣ ва авлавиятҳои нави сиёсати хориҷии Ҷумҳурии Молдова рушд мекунанд. Ин раванд тақозо менамояд, ки механизмҳои ҳамкории дуҷониба ва заминаи шартномавию ҳуқуқии муносибатҳо мутобиқи воқеияти нави сиёсӣ такмил дода шаванд.
Дар маҷмӯъ, сатҳи кунунии муносибатҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Молдова барои рушди минбаъдаи ҳамкориҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, гуманитарӣ ва консулӣ заминаи мусоид фароҳам оварда, имкон медиҳад, ки робитаҳои дуҷониба дар асоси эътимоди мутақобила ва манфиатҳои муштарак минбаъд низ густариш ёбанд.
Айни замон Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Ҷумҳурии Молдова тавассути Сафири Фавқулода ва Мухтори худ бо қароргоҳ дар шаҳри Киев намояндагӣ мекунад. Ҷумҳурии Молдова низ сафири худро дар Ҷумҳурии Тоҷикистон бо қароргоҳ дар шаҳри Москва аккредитатсия намудааст. Ҳамзамон, пас аз ифтитоҳи Сафорати Ҷумҳурии Молдова дар Ҷумҳурии Қазоқистон, намояндагии дипломатии ин кишвар дар шаҳри Остона низ барои Ҷумҳурии Тоҷикистон аккредитатсия гардидааст, ки барои густариши робитаҳо бо кишварҳои Осиёи Марказӣ имкониятҳои иловагӣ фароҳам овардааст.
2. Муколамаи сиёсӣ
Муколамаи сиёсӣ байни Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Молдова дар асоси эҳтироми мутақобила, ҳамдигарфаҳмӣ ва шарикии созанда рушд ёфта, ба таҳкими муносибатҳои дуҷониба ва ҳамоҳангсозии мавқеъҳои ҷонибҳо оид ба масъалаҳои байналмилалӣ ва минтақавӣ мусоидат менамояд.
Марҳилаи муҳими рушди муносибатҳои сиёсӣ ба сафари расмии Президенти Ҷумҳурии Молдова Владимир Воронин ба Ҷумҳурии Тоҷикистон рӯзҳои 5–7 ноябри соли 2002 рост меояд. Зимни сафари мазкур Аҳднома дар бораи дӯстӣ ва ҳамкорӣ байни Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Молдова ва як қатор санадҳои дигари дуҷониба ба имзо расида, нахустин машваратҳои сиёсӣ байни вазоратҳои корҳои хориҷии ду кишвар баргузор гардиданд.
Дар солҳои баъдӣ тамосҳои сиёсии роҳбарони давлатҳо асосан дар ҳошияи ҷаласаҳои Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил сурат гирифтанд. Аз ҷумла, 5 октябри соли 2007 дар шаҳри Душанбе мулоқоти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ва Президенти Ҷумҳурии Молдова Владимир Воронин баргузор гардид, ки зимни он масъалаҳои муносибатҳои дуҷониба ва ҳамкориҳо дар доираи созмонҳои байналмилалӣ баррасӣ шуданд.
Дар солҳои минбаъда, бинобар маҳдуд будани мубодилаи сафарҳо дар сатҳи олӣ, робитаҳои сиёсӣ бештар тавассути намояндагиҳои дипломатӣ, вазоратҳои корҳои хориҷӣ ва мулоқотҳои бисёрҷониба идома ёфтанд. Ҷонибҳо дар доираи чорабиниҳои байналмилалӣ ва минтақавӣ, пеш аз ҳама дар ҳошияи нишастҳои Созмони Милали Муттаҳид, Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо ва Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил, имкони табодули назарро оид ба масъалаҳои мубрами рӯзномаи байналмилалӣ истифода мебаранд.
Машваратҳои сиёсӣ байни вазоратҳои корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Молдова яке аз механизмҳои асосии муколамаи сиёсӣ ба ҳисоб мераванд. Даври нахустини онҳо 5 ноябри соли 2002 дар шаҳри Душанбе баргузор гардида, барои ба роҳ мондани муколамаи мунтазами сиёсӣ байни ду кишвар замина гузошт. Марҳилаи нави машваратҳо 6 марти соли 2023 бо баргузории онҳо дар шакли маҷозӣ идома ёфт. Зимни машваратҳо ҷонибҳо масъалаҳои муносибатҳои дуҷониба, ҳамкориҳои сиёсӣ, иқтисодӣ ва гуманитарӣ, инчунин вазъи минтақа ва ҳамкорӣ дар доираи созмонҳои байналмилалиро баррасӣ намуданд.
Дар марҳилаи кунунӣ рушди муколамаи сиёсӣ тавассути ҳамкории мунтазами вазоратҳои корҳои хориҷӣ идома дорад. 11 июни соли 2026 дар шаҳри Кишинёв мулоқоти Сафири Ҷумҳурии Тоҷикистон бо қароргоҳ дар шаҳри Киев Давлаталӣ Назризода бо Котиби давлатии Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Молдова Корина Кэлугэру баргузор гардид. Зимни мулоқот ҷонибҳо дурнамои муносибатҳои дуҷониба, масъалаҳои ҳамкориҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, консулӣ ва шартномавию ҳуқуқиро муҳокима намуда, оид ба баргузории даври навбатии машваратҳои консулӣ дар шаҳри Кишинёв ба мувофиқа расиданд.
Дар солҳои охир муносибатҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Молдова дар заминаи тағйирёбии авлавиятҳои сиёсати хориҷии Ҷумҳурии Молдова рушд мекунанд. Самти асосии сиёсати хориҷии ин кишвар ҳамгироӣ ба Иттиҳоди Аврупо буда, ин раванд ба муносибатҳои байналмилалӣ ва уҳдадориҳои ҳуқуқии он, аз ҷумла муносибат бо кишварҳои Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил (ИДМ), таъсири назаррас мерасонад.
23 июни соли 2022 Ҷумҳурии Молдова мақоми давлати номзад ба узвияти Иттиҳоди Аврупоро соҳиб гардид. Аз он вақт инҷониб ҳукумати кишвар ислоҳоти густурдаи сиёсӣ, иқтисодӣ ва ҳуқуқиро амалӣ намуда, мутобиқ намудани қонунгузории миллӣ ва санадҳои байналмилалии худро ба меъёрҳои Иттиҳоди Аврупо дар доираи музокироти ҳамгироӣ идома медиҳад.
Яке аз самтҳои муҳими ин раванд таҷдиди муносибатҳои Ҷумҳурии Молдова бо Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил мебошад. Аз соли 2023 Ҷумҳурии Молдова амалан иштирок дар фаъолияти аксари сохторҳои ИДМ-ро маҳдуд намуда, ба бознигарии заминаи ҳуқуқии иштироки худ дар ин созмон оғоз кард. Дар идомаи ин сиёсат, 11 марти соли 2026 Ҳукумати Ҷумҳурии Молдова лоиҳаҳои қонунҳоро оид ба бекор намудани санадҳои асосии муайянкунандаи иштироки кишвар дар ИДМ маъқул донист. Ҳамзамон, мақомоти Молдова зиёда аз 280 санади ҳуқуқии дар доираи ИДМ қабулшуда-ро мавриди бознигарӣ қарор додаанд, ки қисми зиёди онҳо аллакай денонсатсия шудаанд ё дар марҳилаи бекоркунӣ қарор доранд.
Тағйироти мазкур ба муносибатҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Молдова низ таъсири муайян мерасонад. Агар дар гузашта қисми зиёди робитаҳои дуҷониба дар ҳошияи чорабиниҳои ИДМ амалӣ мегардиданд, имрӯз аҳаммияти механизмҳои мустақими ҳамкории дуҷониба бештар мегардад. Дар чунин шароит нақши муколамаи сиёсӣ, фаъолияти Комиссияи байниҳукуматӣ, машваратҳои байни вазоратҳои корҳои хориҷӣ, робитаҳои байнипарлумонӣ ва такмили заминаи шартномавию ҳуқуқӣ беш аз пеш афзоиш меёбад.
Дар баробари ин, мутобиқ гардидани низоми ҳуқуқӣ, сиёсати муҳоҷиратӣ ва сарҳадии Ҷумҳурии Молдова ба меъёрҳои Иттиҳоди Аврупо метавонад дар оянда ба тартиби рафтуомади шаҳрвандон, ҳамкориҳои консулӣ, ҳамлу нақли байналмилалӣ ва муносибатҳои иқтисодию тиҷоратии ду кишвар таъсир расонад. Аз ин рӯ, мутобиқ намудани механизмҳои ҳамкории дуҷониба ба воқеияти нави сиёсиву ҳуқуқӣ яке аз вазифаҳои муҳими рӯзномаи муносибатҳои Тоҷикистону Молдова ба ҳисоб меравад.
Ҳамин тариқ, муколамаи сиёсии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Молдова дар шароити тағйирёбии муҳити байналмилалӣ ва авлавиятҳои нави сиёсати хориҷии Ҷумҳурии Молдова идома дорад. Дар чунин вазъият аҳаммияти механизмҳои мустақими ҳамкорӣ, аз ҷумла машваратҳои сиёсӣ, фаъолияти Комиссияи байниҳукуматӣ, робитаҳои байнипарлумонӣ ва такмили заминаи шартномавию ҳуқуқӣ беш аз пеш меафзояд.
3. Заминаи шартномавӣ-ҳуқуқӣ
Заминаи шартномавию ҳуқуқии муносибатҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Молдова барои рушди ҳамкориҳои дуҷониба дар соҳаҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, тиҷоратӣ, илмӣ-техникӣ, фарҳангӣ, гуманитарӣ ва дигар самтҳои мавриди таваҷҷуҳи тарафайн асоси боэътимод фароҳам меорад. Таҳкими ин замина аз оғози муносибатҳои дипломатии ду кишвар ҳамчун яке аз самтҳои афзалиятноки ҳамкориҳои байнидавлатӣ арзёбӣ гардидааст.
Санади асосии танзимкунандаи муносибатҳои дуҷониба Аҳднома дар бораи дӯстӣ ва ҳамкорӣ байни Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Молдова мебошад, ки 7 ноябри соли 2002 зимни сафари расмии Президенти Ҷумҳурии Молдова Владимир Воронин ба Ҷумҳурии Тоҷикистон ба имзо расидааст. Муқаррароти ин аҳднома принсипҳои асосии муносибатҳои байнидавлатӣ, аз ҷумла эҳтироми соҳибихтиёрӣ, баробарҳуқуқӣ, дахолат накардан ба корҳои дохилии якдигар, ҳифзи тамомияти арзӣ, рушди ҳамкориҳои мутақобилан судманд ва ҳалли осоиштаи баҳсҳоро муайян менамояд.
Айни замон заминаи шартномавию ҳуқуқии муносибатҳои Тоҷикистону Молдова аз 22 санади байнидавлатӣ, байниҳукуматӣ ва байниидоравӣ иборат буда, самтҳои гуногуни ҳамкориҳои дуҷонибаро фаро мегирад. Ин санадҳо масъалаҳои ҳамкориҳои сиёсӣ, тиҷоратию иқтисодӣ, сармоягузорӣ, фаъолияти гумрукӣ, илмӣ-техникӣ, фарҳангӣ, гуманитарӣ ва дигар бахшҳои мавриди таваҷҷуҳи муштаракро танзим менамоянд. Ҳамзамон, 7 лоиҳаи ҳуҷҷати нави дуҷониба дар баррасии мақомоти марбути ҳар ду кишвар қарор дошта, 3 санади дигар барои имзо омода мебошанд, ки аз тамоюли густариши минбаъдаи заминаи ҳуқуқии муносибатҳои дуҷониба шаҳодат медиҳад.
Бо мақсади такмил ва мутобиқ намудани заминаи шартномавию ҳуқуқӣ ба талаботи кунунӣ, 15 марти соли 2023 байни воҳидҳои сохтории вазоратҳои корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Молдова ташхиси (инвентаризатсияи) пояи шартномавию ҳуқуқии муносибатҳои дуҷониба баргузор гардид. Дар ҷараёни он ҷонибҳо ҳолати иҷрои санадҳои амалкунанда, зарурати таҷдиди баъзе ҳуҷҷатҳо ва таҳияи созишномаҳои навро мавриди баррасӣ қарор доданд.
Бо дарназардошти тағйироти муҳити байналмилалӣ, ҳамгироии Ҷумҳурии Молдова ба Иттиҳоди Аврупо ва таҷдиди уҳдадориҳои байналмилалии он, масъалаи мутобиқ намудани қисми алоҳидаи заминаи шартномавию ҳуқуқии муносибатҳои дуҷониба аҳаммияти бештар пайдо мекунад. Дар ин замина ҷонибҳо таҳияи як қатор санадҳои нави дуҷониба, аз ҷумла Созишнома байни Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Молдова дар бораи реадмиссия, инчунин дигар ҳуҷҷатҳои марбут ба ҳамкориҳои консулӣ ва муҳоҷиратро идома медиҳанд.
Дар маҷмӯъ, заминаи шартномавию ҳуқуқии муносибатҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Молдова барои рушди минбаъдаи ҳамкориҳои байнидавлатӣ асоси устувор фароҳам овардааст. Ҳамзамон, бо дарназардошти пайдоиши самтҳои нави ҳамкорӣ ва тағйироти муҳити сиёсиву ҳуқуқии байналмилалӣ, такмил ва густариши минбаъдаи ин замина яке аз вазифаҳои муҳими рӯзномаи муносибатҳои дуҷониба боқӣ мемонад.
4. Ҳамкории байнипарлумонӣ ва байниидоравӣ
Ҳамкории байнипарлумонӣ ва байниидоравӣ яке аз механизмҳои муҳими рушди муносибатҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Молдова ба ҳисоб рафта, барои таҳкими муколамаи сиёсӣ, густариши ҳамкориҳои иқтисодӣ, илмӣ-техникӣ ва гуманитарӣ, инчунин татбиқи амалии санадҳои дуҷониба мусоидат менамояд. Бо вуҷуди он ки мубодилаи сафарҳои ҳайатҳои парламентӣ ва мақомоти давлатӣ мунтазам сурат намегирад, ҷонибҳо дар солҳои охир барои рушди робитаҳои мустақими байнипарлумонӣ ва байниидоравӣ тадбирҳои мушаххас андешидаанд.
Бо мақсади рушди ҳамкориҳои байнипарлумонӣ 2 сентябри соли 2020 дар Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Гурӯҳи дӯстӣ ва ҳамкорӣ бо Парламенти Ҷумҳурии Молдова таъсис дода шуд. Аз ҷониби Ҷумҳурии Молдова низ 16 сентябри соли 2021 дар Парламенти Ҷумҳурии Молдова Гурӯҳи дӯстӣ оид ба ҳамкории байнипарлумонӣ бо Ҷумҳурии Тоҷикистон ташкил гардид.
Марҳилаи нави ҳамкориҳои байнипарлумонӣ бо баргузории 10 феврали соли 2023 нахустин ҷаласаи гурӯҳҳои дӯстии байнипарлумонии Тоҷикистону Молдова дар шакли маҷозӣ оғоз гардид. Зимни ҷаласа ҷонибҳо вазъи кунунӣ ва дурнамои рушди муносибатҳои дуҷониба, масъалаҳои ҳамкориҳои иқтисодиву тиҷоратӣ, сармоягузорӣ, кишоварзӣ, энергетика, нақлиёт, илму маориф, фарҳанг, ҳифзи муҳити зист, инчунин ҳамкориҳоро дар доираи созмонҳои байналмилалӣ ва минтақавӣ мавриди баррасӣ қарор дода, омодагии худро ҷиҳати таҳкими минбаъдаи робитаҳои байнипарлумонӣ таъкид намуданд.
Механизми асосии ҳамоҳангсозии ҳамкориҳои байниидоравӣ Комиссияи байниҳукуматии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Молдова оид ба ҳамкориҳои тиҷоратию иқтисодӣ ва илмӣ-техникӣ мебошад, ки соли 2004 таъсис ёфтааст. Фаъолияти Комиссия ба таҳкими ҳамкориҳои иқтисодӣ, рушди муносибатҳои тиҷоратӣ, ҷалби сармоягузорӣ ва муайян намудани самтҳои нави ҳамкориҳои дуҷониба равона гардидааст.
То имрӯз чаҳор ҷаласаи Комиссияи байниҳукуматӣ баргузор гардидааст: ҷаласаи аввал соли 2004 дар шаҳри Кишинёв, ҷаласаи дуюм рӯзҳои 29–30 июни соли 2015 дар шаҳри Душанбе, ҷаласаи сеюм рӯзҳои 10–11 декабри соли 2018 дар шаҳри Кишинёв ва ҷаласаи чорум 28 апрели соли 2023 дар шакли маҷозӣ баргузор шуданд. Дар ҷаласаи охирин ҷонибҳо масъалаҳои густариши ҳамкориҳои тиҷоратию иқтисодӣ, ҷалби сармоягузорӣ, рушди робитаҳои илмӣ-техникӣ, таҳкими заминаи шартномавию ҳуқуқӣ ва фаъолсозии ҳамкориҳои байни соҳибкорони ду кишварро мавриди муҳокима қарор доданд.
Дар баробари фаъолияти Комиссияи байниҳукуматӣ, ҳамкориҳои байниидоравӣ тавассути тамосҳои мустақими вазоратҳо ва идораҳои соҳавии ду кишвар низ рушд мекунанд. Вазоратҳои корҳои хориҷӣ, мақомоти иқтисодӣ, гумрукӣ, кишоварзӣ ва дигар сохторҳои давлатӣ вобаста ба масъалаҳои мавриди таваҷҷуҳи муштарак мунтазам машварат ва табодули иттилоот анҷом медиҳанд. Солҳои охир масъалаҳои консулӣ, муҳоҷират, такмили заминаи шартномавию ҳуқуқӣ ва омодасозии санадҳои нави ҳамкорӣ низ дар меҳвари чунин машваратҳо қарор доранд.
Бо дарназардошти имкониятҳои истифоданашудаи ҳамкориҳои иқтисодӣ ва сармоягузорӣ, инчунин тағйироти муҳити иқтисодии минтақа, фаъолияти мунтазами Комиссияи байниҳукуматӣ ва рушди робитаҳои байнипарлумонӣ метавонанд ба муайян намудани самтҳои нави ҳамкорӣ, бартараф намудани монеаҳои мавҷуда ва фаъол гардидани муносибатҳои иқтисодиву тиҷоратии Тоҷикистону Молдова мусоидати назаррас намоянд. Аз ин рӯ, таҳкими робитаҳои байнипарлумонӣ ва байниидоравӣ яке аз афзалиятҳои муҳими рушди муносибатҳои дуҷониба боқӣ мемонад.
5. Ҳамкориҳои тиҷоратию иқтисодӣ
Ҳамкориҳои тиҷоратию иқтисодӣ байни Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Молдова, сарфи назар аз мавҷуд будани заминаи зарурии шартномавию ҳуқуқӣ ва механизмҳои байниҳукуматӣ, ҳанӯз ба имкониятҳои воқеии ду кишвар мутобиқат намекунанд. Ҳаҷми маҳдуди савдои мутақобила асосан ба дурии ҷуғрофӣ, набудани хатсайрҳои мустақими нақлиётӣ, шиносоии нокифояи доираҳои соҳибкорӣ бо бозорҳои якдигар ва суст будани робитаҳои мустақими тиҷоратӣ вобаста мебошад.
Тағйир ёфтани масирҳои анъанавии ҳамлу нақл баъди оғози ҷанг дар Украина ва афзоиши хароҷоти логистикӣ низ ба рушди ҳамкориҳои иқтисодӣ таъсири манфӣ расонидааст. Дар чунин шароит омӯзиши долонҳои алтернативии нақлиётӣ, аз ҷумла тавассути Туркия ва дигар кишварҳо, аҳаммияти бештар пайдо мекунад.
Самтҳои ояндадори ҳамкорӣ содироти маҳсулоти кишоварзӣ, меваю сабзавоти тару тоза ва хушк, маҳсулоти нассоҷӣ ва нахи пахтаи Тоҷикистон, инчунин рушди ҳамкорӣ дар бахшҳои боғдорӣ, токпарварӣ, тухмипарварӣ, саноати хӯрокворӣ, техникаи кишоварзӣ ва коркарди маҳсулоти аграриро дар бар мегиранд. Имкониятҳо барои татбиқи лоиҳаҳои муштарак, таъсиси корхонаҳои муштарак ва рушди ҳамкориҳои сармоягузорӣ низ мавҷуданд.
Дар ин замина фаъолияти Комиссияи байниҳукуматӣ, рушди робитаҳои мустақими байни палатаҳои савдо ва саноат, иттиҳодияҳои соҳибкорон ва доираҳои тиҷоратии ду кишвар метавонад ба афзоиши савдо, ҷалби сармоягузорӣ ва истифодаи имкониятҳои мавҷуда мусоидат намояд.
6. Ҳамкорӣ дар доираи созмонҳои байналмилалӣ
Ҳамкории Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Молдова дар доираи созмонҳои байналмилалӣ ва минтақавӣ яке аз самтҳои устувори муносибатҳои дуҷониба ба ҳисоб меравад. Ҷонибҳо дар доираи Созмони Милали Муттаҳид оид ба масъалаҳои мубрами байналмилалӣ ва минтақавӣ табодули назар намуда, аз ҷумла дар масъалаҳои рушди устувор, об, ҳифзи пиряхҳо ва тағйирёбии иқлим ҳамкорӣ менамоянд.
Дар доираи Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо ҷонибҳо масъалаҳои амнияти минтақавӣ, мубориза бо терроризм, экстремизм, ҷинояткории фаромиллӣ ва ҳалли осоиштаи баҳсҳоро мавриди баррасӣ қарор медиҳанд.
То солҳои охир Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил яке аз майдонҳои асосии ҳамкории бисёрҷонибаи ду кишвар ба ҳисоб мерафт ва аксари мулоқотҳои роҳбарони давлатҳо дар ҳошияи чорабиниҳои он баргузор мешуданд. Бо маҳдуд гардидани иштироки Ҷумҳурии Молдова дар фаъолияти сохторҳои ИДМ аз соли 2023, аҳаммияти ин самти ҳамкорӣ коҳиш ёфта, нақши СММ, САҲА ва механизмҳои мустақими дуҷониба бештар гардидааст.
Дар маҷмӯъ, ҳамкории ду кишвар дар доираи созмонҳои байналмилалӣ хусусияти созанда дошта, ба нигоҳ доштани муколамаи сиёсӣ ва ҳамоҳангсозии мавқеъҳо оид ба масъалаҳои мавриди таваҷҷуҳи муштарак мусоидат менамояд.
7. Масъалаҳои консулӣ ва муҳоҷират
Ҳамкориҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Молдова дар самти консулӣ ба ҳифзи ҳуқуқ ва манфиатҳои шаҳрвандони ду кишвар, танзими масъалаҳои муҳоҷират, расонидани хизматрасониҳои консулӣ ва рушди ҳамкориҳои байни мақомоти салоҳиятдори ҳар ду давлат равона гардидааст. Бо вуҷуди набудани намояндагиҳои дипломатии муқими ҷонибҳо дар қаламрави якдигар, ҳамкориҳои консулӣ тавассути намояндагиҳои дипломатии аккредитатсияшуда ва робитаҳои мустақими вазоратҳои корҳои хориҷӣ таъмин карда мешаванд.
Моҳи декабри соли 2025 Парламенти Ҷумҳурии Молдова Созишнома дар бораи сафарҳои бераводиди шаҳрвандони давлатҳои иштирокчии Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил аз 9 октябри соли 1992 (ш. Бишкек)-ро нисбат ба Ҷумҳурии Молдова яктарафа бекор намуд. Бо вуҷуди ин, дар натиҷаи машваратҳои байни ҷонибҳо ва дар асоси танзими дуҷониба, аз 1 апрели соли 2026 низоми бераводид байни Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Молдова барои дорандагони ҳамаи намудҳои шиносномаҳои хориҷӣ нигоҳ дошта шуд. Мутобиқи тартиби амалкунанда, шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Молдова метавонанд бидуни раводид дар қаламрави давлати дигар то 90 рӯз дар давоми ҳар давраи 180-рӯза қарор дошта бошанд.
Тибқи маълумоти расмии мақомоти Ҷумҳурии Молдова, то 15 феврали соли 2026 дар қаламрави он кишвар 204 нафар шаҳрванди Ҷумҳурии Тоҷикистон дар асоси иҷозатномаи иқомати муваққатӣ ба қайд гирифта шудаанд, ки нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта 85 нафар зиёд мебошад. Афзоиши шумораи шаҳрвандони Тоҷикистон асосан ба муҳоҷирати меҳнатӣ, фаъолияти соҳибкорӣ ва истифодаи Ҷумҳурии Молдова ҳамчун кишвари транзитӣ вобаста мебошад.
Дар солҳои охир Ҷумҳурии Молдова бинобар мавқеи ҷуғрофии худ барои қисми муайяни шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки ба Украина сафар мекунанд, ба яке аз самтҳои муҳими транзитӣ табдил ёфтааст. Бо дарназардошти баста будани фазои ҳавоии Украина, шаҳрвандони Тоҷикистон тавассути Фурудгоҳи байналмилалии шаҳри Кишинёв вориди Ҷумҳурии Молдова гардида, баъдан бо роҳи нақлиёти автомобилӣ ба самти Украина ҳаракат менамоянд. Тибқи арзёбии намояндагии дипломатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, шумораи чунин шаҳрвандон метавонад солона то 1000 нафар-ро ташкил диҳад.
Бо афзоиши ҷараёни муҳоҷират ва транзити шаҳрвандон, масъалаҳои консулӣ дар муносибатҳои ду кишвар аҳаммияти бештар касб намудаанд. Дар ин замина ҳамкории мақомоти корҳои хориҷӣ, хадамоти муҳоҷират ва мақомоти сарҳадии ҳар ду давлат барои ҳалли саривақтии масъалаҳои марбут ба будубош, ҳифзи ҳуқуқи шаҳрвандон ва такмили хизматрасониҳои консулӣ аҳаммияти рӯзафзун пайдо мекунад.
8. Масъалаҳои мавҷуда
Бо вуҷуди он ки муносибатҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Молдова дар маҷмӯъ дар рӯҳияи дӯстӣ ва ҳамдигарфаҳмӣ рушд мекунанд, дар марҳилаи кунунӣ як қатор масъалаҳои амалӣ мавҷуданд, ки ҳалли онҳо метавонад ба густариши ҳамкориҳои дуҷониба мусоидат намояд.
Яке аз масъалаҳои муҳим ҳифзи ҳуқуқ ва манфиатҳои шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳангоми вуруд ба қаламрави Ҷумҳурии Молдова мебошад. Солҳои охир бинобар баста будани фазои ҳавоии Украина, қисми зиёди шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон бо мақсади транзит тавассути Фурудгоҳи байналмилалии шаҳри Кишинёв ба Украина сафар мекунанд. Дар ин замина ҳолатҳои рад намудани иҷозати вуруд, боздошт ва бозпас гардонидани баъзе шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон аз ҷониби мақомоти марзбонии Ҷумҳурии Молдова, сарфи назар аз доштани ҳуҷҷатҳои зарурии тасдиқкунанда, ба қайд гирифта шудаанд.
Самти дигари муҳими ҳамкорӣ масъалаҳои консулӣ ва муҳоҷират мебошанд. Бо дарназардошти афзоиши шумораи шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки тавассути Ҷумҳурии Молдова сафар мекунанд ё дар қаламрави он иқомати муваққатӣ доранд, зарурати тақвияти ҳамоҳангсозии фаъолияти мақомоти консулӣ ва баргузории машваратҳои мунтазами консулӣ байни вазоратҳои корҳои хориҷии ду кишвар бештар эҳсос мегардад.
Илова бар ин, бо дарназардошти тағйироти ҳуқуқии вобаста ба реҷаи рафтуомад, масъалаи такмили хизматрасониҳои консулӣ ва истифодаи механизмҳои муосири рақамӣ аҳаммияти бештар пайдо кардааст. Рушди хизматрасониҳои электронии консулӣ, такмили мубодилаи иттилоот байни мақомоти салоҳиятдор ва баланд бардоштани сатҳи ҳамоҳангсозии фаъолияти онҳо метавонад ба ҳалли самараноки масъалаҳои амалии шаҳрвандони ҳар ду кишвар мусоидат намояд.
Дар маҷмӯъ, масъалаҳои мавҷуда хусусияти ҳалшаванда дошта, бештар ба такмили механизмҳои амалии ҳамкорӣ, мутобиқ намудани заминаи ҳуқуқӣ ба воқеияти нави сиёсиву ҳуқуқӣ ва таҳкими ҳамоҳангсозии фаъолияти мақомоти салоҳиятдори ду кишвар вобаста мебошанд. Идомаи муколамаи мунтазам байни мақомоти марбута ва татбиқи қарорҳои муштараки қабулшуда метавонад барои ҳалли тадриҷии масъалаҳои мавҷуда ва таҳкими эътимоди мутақобила дар муносибатҳои Тоҷикистону Молдова заминаи мусоид фароҳам оварад.
